2010-06-09

 دڵشاد هاشم پشدەری(رۆژنامەنووس): پابەند بوون بەپەیماننامەكانی شەرەف و ئەخلاقیاتی رۆژنامەگەری لە هەست كردن بەبەرپرسیاریەتیەوە سەرچاوە دەگرێت

رۆژنامەگەری لە نێوان ئازادی و پیشەیی بوون و بەرپرسیاریەتیدا لە كوردستان بە ئاقارێكدا چووە دەهێنێت قسەی لە بارەوە بكرێت؟ قسەتان لەو بارەیەوە چییە؟

 لە وڵاتی ئێمەدا دوای راپەڕینە مەزنەكەی گەلەكەمان لە بەهاری 1991، نەك كایەی میدیایی بەڵكو زۆربەی كایەكانی كۆمەڵگا سەد و هەشتا پلە سوڕان بەڵام بەشێوازێكی ناسیستماتیكی و بێ بەرنامە بۆ رێژكراو، لە هەمووشی خراپتر ئەوەیە كە كۆمەڵگاكەی لەمەڕ خۆمان هەوڵی ئەوە دەدات خۆی لەگەڵ كەلتور و ئازادیەكانی وڵاتانی پێشكەوتوو بەتایبەتی وڵاتانی ئەوروپیدا هاوتەریب بكات و شان بەشانی ئەوان رێ بكات. لە كاتێكدا ئێمە وەك گوتم هیچ بەرنامەیەك و پلانێكی پێشوەختەمان بۆ ئەم گۆڕانە چڕ و هەمە لایەنە نەبووە بگرە ئامادەكاریشمان بۆی نەبووە، ئەمە وایكردووە كە كایەكان لە كرانەوەی بەردەمدا بن بە رووی كایەكانی تری جیهان و هەندێك جاریش ئاویتە بوونیان پێوە دیار بێت، لە كاتێكدا هزری تاكەكانی كۆمەڵگاكەمان بەو تیژڕەویە پێشكەوتنەی بەخۆوە نەبینیوە، ئەمەیە خاڵی بەریەك كەوتن و دژ بەیەك بوون لە پڕۆسێسەكانی گۆڕان لە هەموو كایەكانی كۆمەڵگاكەمان، هەر بۆیەشە رووداوەكان بەم شێوە بەرفراوانە روو دەدەن كە ئەمەش كاردانەوەیەكی سروشتی ئەم نابەرابەریەیە لە نێوان تیژڕەوی لە پێشكەوتنی كایەكانی كۆمەڵگا و سستی لە پێشكەوتنی هزری تاكەكان. بە شێوەیەكی گشتی ئەمە پانۆرامای پڕۆسێسی پێشكەوتنی كایەكانی كۆمەڵگاكەمانە كە ماس میدیا بەشێكە لێی. راستە پشێویەك و ناڕێكیەكی یەجگار زۆر بەدی دەكرێت لە پیادە كردنی پیشەی میدیایی لە وڵاتی ئێمەدا، ئەوەی كە هەیە من بەهیچ شێوەیەك ناوی لێ نانێم ئازادی، چونكە ئازادی هەر تاكێك لەو شوێنەدا دەوەستێت كە هەڕەشە بێت بۆ سەر ئازادی ئەوی تر، لە كاتێكدا لە كۆمەڵگای ئێمەدا نەك هەڕەشە لە ئازادیەكانمان دەكرێت بەڵكو دەشێلدرێت. ئەمەش لە ئەنجامی تێنەگەیشتنی دروستە بۆ ئازادی و سنورەكانی، چونكە ئازادی رەها لە هیچ كام وڵاتی دنیادا نییە، هەر بۆیە ئەوەی لە وڵاتەكەی خۆماندا روو دەدات شتێكی ناسروشتی و ناتەندروستە، رۆژانە دەبینین روپەڕی رۆژنامە و گۆڤار و ماڵپەڕەكان و مینبەری رادیۆ و تیڤیەكان بوونەتە گۆڕەپانی گۆڕینەوەی قسەی بێ مانا و تانە و تەشەر و شت بۆیەك هەڵبەستن تەنانەت هەندێك جاریش جنێو فرۆشتن و باسی ناموس كردن. هەر ئەم بێ سەروبەریەشە بووەتە مایەی تۆراندنی خوێنەری كوردی لە بڵاڤۆكەكان كە متمانەی پێیان زۆر كەم بۆتەوە بەهۆی نادروستی هەواڵ و زانیاریەكانیان. بەداخەوە كایەی رۆشنبیری بە گشتی و كایەی میدیایی بە تایبەتی لە كوردستاندا بە ئاقارێكی زۆر ترسناكدا دەڕوات كە بە ئەوپەڕی دوور لە گیانی بەرپرسیاریەتی رەفتار دەكەن، لەوەش ترسناكتر هەوڵی ئەوە دەدەن تاكەكانیش بهێننە سەر ئەم رێچكە سەقەتە. بۆیە ئەگەر دەسەڵات »پەرلەمان و حكومەت« چارەسەرێكی یاسایی بۆ ئەم بەر بەرەڵاییە نەدۆزێتەوە ئەوا دەبێت چاوەڕوانی رۆژانی رەشتر بكەین. 

 پابەند نەبوون بە یاسا دۆخی رۆژنامەگەری كوردی بە ئاراستەیەكی ناخۆشدا بردووە ئێوە لەو بارەیەوە دەڵێن چی؟

 دیارە یاسا كۆڵەگەی سەرەكی كۆمەڵگای مەدەنیە، چونكە گەر یاسا نەما یاخود رێزگرتن لە یاسا نەما ئەوا كۆمەڵگا بەرەو ژیانی جەنگەڵی دەڕوات، بۆیە چ هەبوونی یاسا یان هەبوونی رێزگرتن لە یاسا گرەنتی هێشتنەوەی هەر كۆمەڵگایەكن لە بازنەی كۆمەڵگا مەدەنیەكاندا. بەڵام بە داخەوە لە كۆمەڵگای ئێمەدا هێشتا نە یاساكان وەكو پێویستن و نەسەروەری یاسا وەكو پێویست لەسەر ئەرزی واقع بوونی هەیە، بەڵكو تەنها لە وتار و لێدوانەكاندا جەختی لەسەر دەكرێتەوە بەڵام لە واقعدا شتێكی ترە و خروقاتەكان زۆرترن لە سەروەر بوونی یاسا. یاساكانیشمان زۆربەیان هەر ئەو یاسایانەن كە سی ساڵ و بگرە زیاتریش بەر لە ئێستا دەركراون تەنها ژمارەیەكی كەم نەبێت لێیان كە هەموار كراون، ئەو یاسایانە زۆربەیان لەگەڵ گۆڕان و پێشكەوتنەكانی بەسەر كۆمەڵگاكەماندا هاتوون نایەنەوە. هەر بۆ نمونە مەتنێكی یاساییمان نییە كە تایبەت بێت بەكاری میدیایی تەنها یاسای رۆژنامەنووسی نەبێت كە تیایدا باس لە تاوانی »قژف و تشهیر« دەكات و سزای بۆ داناوە دەنا مەتنێكی یاسایی نییە بەناوی یاسای رێكخستنی كاری رۆژنامەگەری لە هەرێمی كوردستاندا كە تیایدا هەموو كارە موباحەكان و كارە تاوانیەكانی تێدا روون كرابێتەوە، لە هەمووشی گرنگتر پێناسەیەكی دروست نییە بۆ رۆژنامەنووس تەنانەت خودی سەندیكای رۆژنامەنووسانیش لە پەیڕەوی ناوخۆ و یاسای سەندیكادا پێناسەیەكی دەقا و دەقی نییە بۆ رۆژنامەنووس، كەواتە هەر كەسێك نووسینی هەبێت و شت بڵاو بكاتەوە پێی دەگوترێت رۆژنامەنووس، كە هەر ئەم خاڵەشە ماڵی ئێمەی وێران كردووە و كەناڵە میدیاییەكانی بەبینراو و بیسراو و نووسراو بەم دەردە بردووە كە ئەمڕۆ تێی كەوتووە. هەر بۆیە نەبوونی مەتنێكی یاسایی تایبەت بە كاری میدیایی و دواتر پابەند نەبوونی بەشێك لەوانەی لە بواری میدیاییدا كار دەكەن بەو یاسایەی كە هەیە و بەپەیماننامەی شەرەفی رۆژنامەنووسی كە هەیە و پابەند نەبوونیان بەئەخلاقیاتی پیشەكە، هەموو ئەم پابەند نەبوونانە بوونەتە سەرچاوەی خودی قەیرانەكە كە خەریكە دەبێتە دیاردە. لەمانەش هەمووی گرنگتر لەناو ئەوانەی كە كاری میدیایی دەكەن هەندێك نەبێت كە بەپەنجەی دەست دەژمێردرێن، دەنا زۆربەی هەرە زۆریان یاساناس نین كە هەبوونی ئەم جۆرە شارەزاییە لە رۆژنامەنووساندا نیوەی چارەسەری قەیرانەكەیە.

 ئەوەی كە تێبینی دەكرێ لە رۆژنامەگەری كوردیدا ئیتیك و بەرپرسیاریەتی پشتگوێ دەخرێ كە مایەی دروست بوونی قەیرانە ئێوە دەڵێن چی؟

 وەك دەزانین میدیا دوو سەرەیە، واتا دوو دیوی هەیە باش و خراپ بەدیوی خراپ بەكاری بهێنت بەری خراپ دەدوریتەوە و پێچەوانەكەشی راستە. بۆیە پێویستە لەسەر میدیاكاران ئەم راستیە باش بزانن و هەزمی بكەن، چونكە كاری میدیایی كایەیەكی زۆر گرنگی كۆمەڵگایە و فاكتەرێكی هەرە سەرەكی بەرەوپێش بردنیەتی، لەسەرو ئەمانەشەوە پێویستە میدیا پەیامی خۆی هەبێت، ئەو پەیامەش بەڕوونی لەسەر زمانی رەنگ بداتەوە، نەك بەڕووكەش شتێك بێت و لەژێرەوە شتێكی تر. دواتر میدیا یەكێكە لە سەرچاوە هەرە سەرەكیەكانی زانیاریە بۆ تاكەكانی كۆمەڵگا، بۆیە دەبێت ئەو ئەمانەتە وەكو خۆی بگەیەنرێت و نەشێوێنرێت، چونكە كە لەم سنوورە دەرچوو ئەوا لە ئەخلاقیات و پەیماننامەكانی شەرەفی رۆژنامەگەری دەردەچێت و ئەو كاتە ئەو كەناڵە هەر كەناڵێكی میدیایی بێت دەچێتە خانەی گێرەشێوێنی و بەكارهێنانی كاری میدیایی بەدیوە خراپەكەیدا، كە ئەمەش چ لەلایەن كۆمەڵگا و چ لەلایەن دەسەڵاتەوە مایەی قبوڵ نییە و دەبێت سنووری بۆ دابنرێت. پابەند بوون بەپەیماننامەكانی شەرەفی رۆژنامەگەری و ئەخلاقیاتی رۆژنامەگەری، سەرچاوە لە هەست كردن بەبەرپرسیاریەتیەوە دەگرێت، چونكە كەسێك كە هەست بەبەرپرسیاریەتی نەكات ناتوانێت كۆمەڵگا بەڕێچكەی ئاسایی و تەندروستدا بەرێت، بەڵكو بەلاڕێیدا دەبات و بەرەو هەڵدێری دەبات. هەر ئەمەش بووەتە مایەی سەرهەڵدانی قەیرانی رۆژنامەگەری لە كوردستاندا كە وابزانم گەیشتۆتە ئاقارێك كە ئیتر بێ دەنگ بوون لێی بەواتای خۆكوشتن و رازی بوونە لەسەر هەموو ئەو ناهەقیانەی بەرامبەر بەتاكی كوردی دەكرێت.

دیمانە/ جەمال گردەسۆری

 
چاپکردن   Share گه‌ڕانه‌وه‌