كەریم قادر
ماوەی زیاتر لە ساڵێكە لە چوارچێوەی بەرنامەی بەدیموكراتیزەكردن هەورێكی باراناوی ئاسمانی ژمارەیەك وڵاتی عەرەبی تەنیووە، تەنانەت لە هەندێكیان بە خوڕ باری و تەخت و بەختی هەریەك لە زەینەلعابدین و حوسنی موبارەك و قەزافی و ساڵحی راماڵی، ئێستاش هەورەكەی ئاسمانی سوریا بە هەورە تریشقەوە سكی بە عەردی ناوە، هیچ گومان لەوە نەماوە، كە ئەسەدیش رادەماڵێ. تا ئێستا قوڕولیتەی ئەو بارانە بە خوڕە لەو وڵاتانە نەنیشتۆتەوە و فۆڕمی نوێیان بە تەواوی وەرنەگرتووە، كە چ جۆرە دەوڵەتێكیان لێ وەبەردێت، بەڵام ئاماژەكان بەو ئاڕاستەن، كە هیچ وڵاتێكی مەركەزی بەهێز لە جیهانی عەرەبی نامێنێ، لەگەڵیدا دامەزراوەی سەربازیش لە بەڕێوەبردنی وڵاتدا پێگەی جارانی نامێنێ، دەست لە وردو درشتی وڵات وەربدات و ئامرازێك بێت بە دەستی دەسەڵاتەوە بۆ قایمكردنی كورسیەكەی
هاوكات ئەگەری زۆریش هەیە، دەسكاری ئەو نەخشەیەش بكرێ، كە ستۆك بووە و لەگەڵ بەرژەوەندی تازەی سیستەمی حوكمڕانی جیهانی یەك ناگرێتەوە. بەو مانایەی ئەگەر هەیە قەوارە و دەوڵەتی نوێ لە ناوچەكە بێنە دامەزراندن، ئەمەش پێویستی بە رۆڵی كارێكتەری تازە و هێزی دیكە هەیە. لە تازەترین وتاریشیدا لە فایەنەنشیاڵ تایمز، كە هەینی رابردوو بڵاوبۆتەوە، كۆندالیزا رایس وەزیری دەرەوەی پێشووی ئەمەریكا باس لە پێویستی چارەسەركردنی كێشەكانی تایفی و نەتەوەیی ئەو ناوچەیە دەكات و دەنووسێت: هۆكاری سەرەكی كێشە لە ناوچەكەدا نەبوونی دەزگاگەلێكن، كە توانای پڕكردنەوەی كەلێن یا چارەسەركردنی ناكۆكیەكانی نێوان سونە و شیعە و پاراستنی مافی كەمینە و ئافرەتانی هەبێت. واتە كاتی چارەسەركردنی blood borders هاتووە بۆئەوەی ناوچەیەكی سەقامگیر و ئارام بێتە بوون
 ئەگەر لە سەر بنەمای ئەو بەرنامەیە شیكردنەوە بۆ ئەو جموجۆڵە سەربازییەناردنی هێزی سەربازی بۆ زوممار و خاپور بكەین، كە مالیكی بە سوپا شڕەكەی دەیكات، بە تایبەتی لە ناوچە دابڕێندراوەكان، بەو قەناعەتە دەگەین، كە مالیكی لە لایەك بەوەكالەت كێشە بۆ هەرێمی كوردستان دروست دەكات، بەمەش رێك پێچەوانەی تەوژمەكە سەوڵ لێدەدات، لە لایەكی دیكەوە بەم هەنگاوەی دەیەوێ تەنگژە و كێشە سیاسیەكانی دروستی كردوون و بێ كارایی حكومەتەكەی لە دابینكردنی خزمەتگوزارییە سەرەتایی و بنەڕتیەكان پەردەپۆش بكات، بە تایبەتی رۆژ نییە خەڵكی ناوچەكانی ناوەڕاست و باشوور لەبەرنەبوونی ئەو خزمەتگوزارییانە هێرش نەكەنە سەر دامودەزگاكانی حكوومەت لە شار و ناوچەكانیاندا و داوای دەست لە كاركێشانەوەی حكوومەت نەكەن
 مالیكی وێڕای پشت گوێ خستنی مافە دەستووریەكانی هەرێمی كوردستان و پشت كردن لە رێككەوتن و بەڵێنەكانی، جاری یەكەمشی نییە بۆ تاقیكردنەوەی بەختی خۆی لە چارەسەری كێشەكانی نێوان بەغدا و هەولێر و سەپاندنی ویستەكانی پەنا بۆ هێزی سەربازی دەبات، وەك ئەوەی سەرۆك بارزانی لەدیمانەكەیدا لەگەڵ تەلەفزیۆنی ئەلجەزیرەو لە وتارەكەیدا باسی لێوە كردووە مەترسیەكەمان لەو عەقلیەتەیە كەهێشتا بۆچارەسەركردنی كێشەكان بیر لە بەكارهێنانی فڕۆكەو تۆپ و تانك دەكاتەوە، كەواتە ئەو جموجۆڵەی ئەمجارەیان، لە رووی مەبەست و بەرنامە و كاتەوە جیاوازی لەگەڵ ئەوانی دیكەدا هەیە، چونكە ئەمڕۆ لە ناو سوریا شەڕێكی سەخت و خوێناوی لە نێوان هێزەكانی رژێم و ئەوانیدی هەیە، كە كوردیش هێزێكی دژ بە رژێمەو تا ئێستا چەند شارێكی خۆی رزگاركردووە و هێزێكی مەشق پێكراویشی بۆ پڕكردنەوەی ئەو بۆشاییە ئەمنی و ئیدارییە ئامادەیە، كە لەوانەیە دوای دەركردنی هێزەكانی رژێم دروست بێت، كە مالیكی بە ئاشكرا پشتیوانی لە مانەوەی دەكات. بە واتایەكی دیكە هێزی خۆی لە مانەوەی رژێمی ئێستای سوریا دەبینێتەوە، دووریش نییە لە بری مانەوەی لە لایەن وڵاتێكی ئیقلیمیەوە ئەو فەرمانەی پێكرابێت، تا ئەگەر بۆی چووە سەرێ و هێزەكەی خۆی لەو ناوچانە جێگیركرد، لە یەك كاتدا وردە ئاژاوە بۆ چالاكییە ئابوورییەكانی هەرێمی كوردستان و توركیا دروست بكات، یا هیچ نەبێت كەمێك خاوی بكاتەوە لە پشتیوانی كردنی هێزەكانی ئۆپۆزیسیۆنی رژێمی سوریا. هاوكات هەرێمی كوردستانیش بە كێشەگەلێكی نوێ سەرقاڵ بكات و وابكات نەپڕژێتە سەر باسكردنی مافە دەستووریەكانی و جێبەجێ كردنی ئەركە نەتەوەییەكانی بەرامبەر براكانی، بە تایبەتی بەرەكەیان بە دەستپێشخەرییەكەی سەرۆك بارزانی بۆ یەكریز كردنی پارت و هێزەكانی كوردی سوریا لە ژێر چەتری دەستەی باڵای كوردی زۆر سەخڵەت و قەڵس بوون، چونكە بۆ كێشە نانەوە گرەویان لەسەر ناكۆكی هێزەكانی كورد لەو وڵاتە دەكرد
بۆیە ئەو پاساوانەی بۆ ئەم جموجۆڵیە سەربازییەی دێنێتەوە، نەك لەم هەرێمەدا لە جیهانیش كەسێك نادۆزێتەوە بڕوای پێ بكات، گوایە بۆتە باریكە رێی قاعیدە و لەوێوە دزە دەكەنە ناو ئێراق. هەر لەسەر ئەو بنەمایە مەزەندە دەكرێ زنجیرە تەقینەوەكانی هەفتەی رابردوو كە چەند شارێكی ئێراق و پارێزگای كەركووكیشی گرتەوە و بەهۆیەوە ژمارەیەك هاووڵاتی بوونە قوربانی، هەوڵێك بوو بۆ زەمینە خۆشكردنی ئەم جموجۆڵە سەربازییە. بەڵگەی تەواو لەبەردەستدا نییە، بەڵام ئاماژەكان و جموجۆڵەكانی وا دەریدەخەن، كە لە لایەن ئەو گرووپ و تاخمانە ئەنجامدراون، كە مالیكی بۆ مانەوەی خۆی رایگرتوون و بەكاریان دێنێ، بە تایبەتی هەر لە سەرەتای پێكهێنانی حكوومەت رازی نەبوو دەزگا پەیوەندیدارەكانی ئاسایش و پۆلیس و سوپا بە كەس بدات و هەمووی لە دەستی خۆی هێشتەوە.
ئەو ناوچانە ماوەیەكی زۆرە لە ژێر پاسەوانی هێزی پێشمەرگە دان و خەڵكەكەشی بە بوونی پێشمەرگە ئاسودەن و سەقامگیرن، بە پێچەوانەی ناوچەكانی دووزخورماتوو، سەعدیە و قەرەتەپە، خەڵكەكەی رۆژانە لە ترسی هەڕەشەكانی سوپای مالیكی و تیرۆریستانەوە چۆڵی دەكەن، نە پێشتر و نە ئێستاش قاعیدە نەیتوانیووە ناوچەی زوممار و خاپور وەك باریكە رێی دزەكردن بۆ ناو ئێراق بەكاربێنێ و لەمەودواش ناتوانێ بەڵكو مالیكی خۆشی دەزانێ تیرۆرستان لە كام شاڕێگەوە دەهاتنە ناو ئێراق و لە لایەن كام رژێمەوە داڵدە درابوون و یارمەتی لۆجستی دەدران. بالێوزی سوریا لەبەغدا دوای وازهێنان لە رژێمی بەشار لە دیدارە تەلەفزیۆنیەكانیدا پەردەی لەسەر ئەم بابەتە هەڵماڵی . ئەدی چ پاساوێك بۆ زوو داخستنی دەروازەی سنووری یەعروبیە و ئەلبوكەمال بە رووی گەڕانەوەی پەنابەرانی ئێراقی لە سوریاوبڵاوە پێكردنی سوپاكەی لەسەر سنوور دەهێنێتەوە، كە دواتر رادەستی سوپای سوریای كردەوە و ئامادەش نەبوو، رێگە بە گەڕانەوەی ئاوارەكان بدات، تەنانەت وتەبێژی حكومەتی فیدراڵ رایگەیاند لەبەر بێسەروبەری رەوشی ئاسایش ناتوانین رێگەیان پێ بدەین بگەڕێنەوە وڵات، بەڵام دواتر لەژێر گوشاری خەڵكی و وڵاتانی جیهاندا ناچار بوو رێگەیان پێ بدات، بەڵام ئەو كەمپی نیشتەجێی بۆ دروست كردن، وەك بڵێی ئەوانە بێگانە بن. ئایا لە دنیادا شتێك هەیە، خەڵكی وڵات لە ناو كەمپ دابندرێن ئەگەر لە حكوومەتە دیكتاتۆریەكاندا نەبێت؟ بەم رەفتارەشی خەڵكی قایم و ئەنباری توڕەكرد و هەڕەشەیان كرد، ئەگەر رێگەیان پێ نە دەدات هاریكاریان بكەن دەوڵەتی خۆیان رادەگەیەنن
ئەم رووداوانە هەمووی بەسەریەكەوە ئەوەمان پێدەڵێن كە مالیكی لە كێشەیەكی قوڵ دایە و نوێنەرایەتی پێكهاتەكانی ئێراق ناكات، هیچ بەهایەكیش بۆ ئەو تایبەتمەندییە دانانێ، كە دەستووری هەمیشەیی بە هەرێمی كوردستان داوە، بۆیە دەكرێ بێژین تەنها فەرمان جێبەجێ دەكات. ئەگەر وانییە، شەڕفرۆشتن لەو كاتەدا بە هێزی پێشمەرگە یا دروستكردنی كێشەی دیكە لەگەڵ هەرێمی كوردستان چ خێرێكی بۆ ئەو تێدا هەیە، كە خۆشی چاك دەزانێ ئەگەر رووبەرووبونەوە رووبدات، سوپاكەی ناتوانێ خۆی رابگرێ. هەرچەندە مالیكی زۆر بەو سوپایە دەنازێ، بەڵام ئاگای لەو راستیە نییە، كە ئەوە سوپای نیشتمانی نییە، بەڵكو سوپای یەك حزبە و فەرمابەرن نەك سەرباز، واتە سەرەڕای ئەو سامانە زۆرەی ئێراق هەیەتی، ئەوان بۆ مووچە بوونەتە سەرباز.  ئەم هەوڵە نەزۆكەی مالیكی بۆ یەكلایكردنەوەی چارەنووسی ئەو ناوچەیە، لە رێگەی هێزی سەربازییەوە، كە دەستوور لە رێگەی مادەی 140ەوە چارەسەریانی دیاریكردووە، پەردەی لەسەر بیركردنەوەی مالیكی بەرامبەر هەرێمی كوردستان هەڵدایەوە كە ئەگەر دەرفەتی پێ بدرێ و بۆی بچێتە سەر چ نیازێكی بەرامبەر هەرێمی كوردستان هەیە
 مالیكی بەم رەفتارەی وەڵامی ئەو پرسیارەشی دایەوە، كە تا ئێستا كەسانێك لە هەرێمی كوردستان هەن و دەپرسن: نازانین كێشەی نێوان هەرێم بەغدا لەسەرچیە؟
ئەم نیازەی مالیكی، كە بە كردەوە دەیەوێ بە بەكارهێنانی هێزی سەربازی جێبەجێی بكات، لە هەموو لایەك دەخوازێ ئەو رێگەیە بەرامبەر ئەو نیازە بگرنە بەر، كە دەبێتە پاراستنی بەرژەوەندییە نەتەوەیی و نیشتمانیەكانی كوردستان و بە ئاشكرا ئیدانەی ئەو جولە پێكردنەی سوپا بەرامبەر ناوچە دابڕێندراوەكان بكەن، ئەمەش بۆ هەموو لایەك تاقیكردنەوەیەكە لەبەرامبەر هاوولاتیانی كوردستان، كە كێیە پاراستنی هەرێمی كوردستان بە ئەركی خۆی دەزانێ؟ واتە كاتی خۆبچوككردنەوە نییە لە بەرامبەر ئەو نیازانە، چونكە ئەو بەرنامەیەی بەدیموكراتیزەكردن كە لە سەرەوە باسمكرد، لە مەودای دیكەدا وڵاتانی ناعەرەبیش دەگرێتەوە، چونكە ئەگەر وڵاتانی عەرەبی بەو شێوەیە بن، وڵاتانی دیكەش هەر بە هێزی بمێننەوە ناهاوسەنگی هێز لە ناوچەكە دروست دەبێت و هەڕەشەیەكی جددی بۆ سەر ئاسایش و ئارامی ناوچەكە دروست دەكات، بۆیە نۆرە دێت ئەو هەورە ئاسمانەكانیانی ئەوانیش بتەنێتەوە، لۆژیكیش دەڵی ئەم نا هاوسەنگییە قبوڵكراو نییە، چونكە پێشینەیەكی مێژووی هەوڵی باڵادەستبوون لە ناوچەكەدا هەبووە. بۆیە پێشبینی گۆڕانكاری گەورەتر دەكرێ و كارێكتەری نوێ لێی سوودمەند دەبێت