2012-07-31

دەستە و گروپ و نەوە ڕۆشنبیریی و ئەدەبییەكان كاری نوسەران نییە، بەڵكو بابەتی تاقیگەی ئەكادیمیستەكانە، ئەویش لە پێناو بەرچاوڕوونی بۆ پۆلێنكردن و دەستیشانكردنی كارە ئەدەبی و ڕۆشنبیرییەكان بە پێی قۆناغ و سەردەم، ئەوەی تاڕادەیەك خەمهێنەرە لە نێو كایەی ئەدەبی ئێمەدا، شەڕێكی ناجددییە بە ناوی (شەڕی نەوەكان) شەڕی چی؟ شەڕ بۆ و لە پێناوی چییدا؟ ئەگەر پێمان وابێت شەڕە لە پێناوی داهێناندا هەڵەیەكی گەورە دەكەین، چونكە داهێنان كردەیەكی خودییە و پێویستی بەو شەڕ و فەوزایە نییە كە ئەمڕۆ دونیای ئێمەی تەنیوە، دە ساڵ زووتر دەستدانە نووسین یان زیاتر ناكاتە ئەوەی شەڕ بكەیت، چونكە هەمووان پێكەوە و لە هەمان زەمەندا بڵاودەكەینە، ئیدی زووتر یان درەنگتر كێشەیەك نییە، داهێنانیش پەیوەست نییە بە تەمەن و زوو نووسین و درەنگ نووسین.
 شەڕی نەوەكان ئەوپەڕی بێدادییە و بابەتێكە زیان بە ناوەندی ڕۆشنبیریی دەگەێنێت، ئیتر بەهەر مۆدێلێك بكرێت، بەتایبەتی ئەو شەڕەی لە ناو ڕۆشنبیریی ئێمەدا هەیە، ئەوەندەی نائومێدیی و بێمانایی بەرهەمدێنێت، هیچ كات ئاسۆیەك لەبەردەم كایەی ڕۆشنبیرییدا ناكاتەوە، بۆ هاتنە ناوەوەی دیالۆگی جددی لە پێناو گەیشتن بە داهێنان، ئەدەبی ئێمە لە بەردەم ئەدەبیاتی دونیادا لەوە بێدەست و پێترە كە شەڕی تێدابێت.
دەبێت نەوەكانی پێشوو لەوە تێبگەن كە شیعر بە پێی قۆناغ و سەردەم، ڕۆڵ و كاریگەری دەگۆڕێت، هەر بۆ نموونە ساڵانی حەفتا و هەشتاكانی شیعری كوردی عەیبە بوو یان كەم و كورتی بوو ئەگەر لەشیعرەكەتدا باسی شۆڕش و نەمانی كۆیلایەتی و نەتەوە و ئازادی و شاخ و هتد...ت نەكردایە، وەك چۆن سەردەمی ئەدەبیاتی كلاسیكمان مەرج بوو بە زمان و كێش و سەروای شیعری عەرەبی و فارسی بنووسیت، بەڵام بۆ ئێستا تەواوی ئەم شتانە پێچەوانەكەی ڕاستە، ئەمە بۆ ئەدەبیاتی جیهانیش وەهایە، بەر لە جەنگە جیهانییەكان ئەدەب كاریگەریی زۆری هەبوو لەسەر ڕەوتی مرۆڤایەتی، دواتر پاش جەنگەكان شۆڕشی عەقڵانی دەستی پێكرد و ئەو كاریگەرییە تا ڕادەیەكی زۆر ڕەوییەوە.
 (شەڕی نەوەكان) زۆرینەی كات شەڕێكی ناشیرینە، دەبێت ئەوەش لە بیر نەكەین كە مەرج نییە هەمیشە شەڕی یەكتر قبوڵنەكردن و پەسەند نەكردنی ئەویتر، لە كەسێكەوە بێت كە لە نەوەی پێشووە، هەندێكجار دەبینین لە كەسێكەوەیە كە تەنیا چەند شیعرێكی لە تۆ زیاتر بڵاوكردۆتەوە، ئەو بە هاتنی تۆ وادەزانێت بوونی تۆ لێدانە لە بوونی ئەو، یان تۆ بە خوێنی ئەو دەنووسیت، یان ئەگەر تۆ هەبیت ئەو لە داهێنان دەكەوێت و خانەنشین دەبێت، كە ئەمەش لە وەهم و یۆتۆپیایەكەوە سەرچاوە دەگرێت كە ئەنجامەكەی بە زیان و پوكانەوە دەگەڕێت. چەند ساڵێك بەر لە ئیستا هێشتا ژمارەی ئەو شیعرانەی بڵاوم كردبوونەوە لە پەنجەكانی دەست تێپەڕی نەدەكرد كە (دلاوەر قەرداخی) شاعیر لە چاوپێكەوتنێكیدا و (یوسف عیزەدین)ی ڕۆماننووس لە لێكۆڵینەوەیەكیدا دەربارەی (شیعری نەوەی نوێ)، ناویان بردبووم، ئەمە ئەو دەم و ئیستاش بۆ من جێگای خۆشحاڵی و دروستبوونی جۆرێك لە متمانە بوو، چونكە هەر یەك لەو دوو نوسەرە ڕاستەوخۆ لە ڕێگەی شیعرەكانەوە گەیشتبوون بەو بڕیارە، بە بێ بوونی هیچ جۆرە پەیوەندییەك لە نێوان من و ئەواندا، بەڵام بەداخەوە هەندێك بە هۆی دروستكردنی هاوڕێییەتی و لاواندنەوە و پیاهەڵدانەوە، دانپێدانانی ئەوانیتر بەدەست دێنن، كە ئەمە جۆرێكی كوشندەی دانپێدانانە و هیچ خزمەتێك بە كایەی ئەدەبیات ناكات.
 ئەگەرچی بە پێویستی نازانم نەوەی نوێ لەسەر ئەوە پەكی كەوتبێت كە لەلایەن نەوەكانی پێش خۆیەوە قسەی لەسەر بكرێت و ستایش بكرێت، وەك چۆنیش ناكرێت و شیاو نییە بیەوێت بە سڕینەوە و ناشرینكردن و بێزاندنی نەوەكانی پێشوو خۆی بێنێتە پێشەوە، وەك ئەو سەربازە خیانەتكارەی بەسەر جەستەی مردووی هاوسەنگەرەكانیدا هەنگاو دەنێت بۆ دەربازبوون، كەواتە قسە لەسەركردن و پەسەندكردن دەبێت لەسەر بنەمایەكی ئەدەبی بێت، نەك كوێرانە و نابەرپرسیارانە و لە پێناو شتی دەرەوەی ئەدەب.
 بۆ بابەتی زمانیش كێشەیەك لە زمانی نەوەكانی پێشوو و هەندێ جاریش ئیستادا نابینم، چونكە بڕوام وایە زمان ئامڕازی گوزارشت كردنە، هەر كەسیش توانی گوزارشت لە خۆی بكات، كەواتە وەكو پێویست زمانی بەكارهێناوە، بەتایبەت بۆ ئێمەیەك كە تاكو ئێستاش ئەوەی پێی دەڵێن زمانی ستاندار یەكلایی نەبۆتەوە و هەر نووسەرە و یان هەر گروپ و دەستەو تاقمێك لای خۆیەوە بەجۆرێك بیر لە زمان دەكاتەوە، كێشەی زمان نابێت لە هەندێك بابەتی ڕێزمانیدا بچووك بكرێتەوە، وەكو یەك (واو) یاخو دوو (واو) یان ئەو پیتە لەوێدا زیادە یاخو كەم هەندێ پنتی بچوكی رێزمانی، هەر شتێك دەستی هەبێت لە دروستكردنی تێكستدا زمانە، تێكستیش هەر شتێكە مانا دروست دەكات، زمان پەیوەستە بە زەمەنەوە، زەمەن سیما بە زمان دەبەخشێت، بۆ ئەوەی تێكست زادەی زەمەنی خۆی بێت، دەبێت سیمای زمانی ئەو زەمەنەی پێوە دیار بێت كە تێیدا نووسراوە، لێرەوە تەوەرێكی تر بۆ قسەكردن بە ڕووماندا دەكرێتەوە (زەمەن و زمان)ە كە دەكرێت لە كاتی تردا قسەی لێبكرێت.
 گومانم لەوە نییە لە مێژوودا زۆرن ئەو تێكستانەی كاریان لە ڕەوتی مرۆڤایەتی كردووە، بۆ نمونە تێكستە ئایینییەكان، تاكو ئێستاش كاریگەریی و ئاسەواریان لە ناو مرۆڤایەتییدا ماوە، جگە لەوە تێكستە فەلسەفییەكان، كە هەندێجار خراپ خروانەتە كار و لە ئەنجامدا (مۆسۆلۆنی و هیتلەری) بەرهەم هێناوە، بەڵام وەكو خۆم بۆ ئەوە نانووسم هیچ بگۆڕم، پێشموایە پاش ئەو هەموو جەنگە جیهانی و وێرانكارییە گەورانەی بەسەر مرۆڤ هات لەسەر زەوی، مەحاڵە نووسین هیچ بۆ جیهان بكات، ئەوەی پێی وایە نووسین جیهان دەگۆڕێت لە وەهمێكی ئایدۆلۆژیانەدایە، لە ڕاستیدا زۆرجار نائومێدیم بەرامبەر لە نووسین دەگاتە ئاستێك كە دونیا لەدەرەوەی نووسین خۆشتر و باشترە، وەكو چۆنیش زۆرجاران لە ساتەوەختی زۆر دژواردا نووسین ئاسۆیەكی تری پێنیشانداوم و ئاشنای كردووم بە دەروازەیەكی تر و ڕوانینێكی تر بۆ ژیان.
  من دەنووسم، ئەزموونی برینی خۆم دەكەم، لە پێناو ئەوەی لەمە خراپتر نەبم، لە ئەنجامیشدا ئەگەر كەسێك هەبێت چێژ لە شیعرەكانم بەرێت خراپ نییە، ئەگەر نەشبێت هەر دەبێت بنووسم، تاكو هێزی ئەژنۆم هەبێت بوەستم و نەكەوم، بە جۆرێك تێكنەشكێم بەكەڵكی ژیان نەمێنم، ئەم وەستانەم لە نێوان نائومێدیی و گەشبینیدا وا دەكات بەردەوامبم، دەنا هەر زوو سەرم دەنا بە جیهانی شێتییەوە.
هەر كەسێكیش كێشەیەك لە زمان یاخود فۆڕم و ناوەڕۆك یاخود دەربڕین و هەر ڕەگەزێكی دیكەی ئەدەبدا دەبینێت، بە نوكی قەڵەمەكەی یان دوگمەی كۆمپیوتەرەكەی دەستیشانی بكات و چارەسەری ئاگامەندانەی بۆ بدۆزێتەوە، لەو ڕێگەیەوە سوود بگەێنێت و جوڵانەوە و قسەو باسی جددی دروست بكات، قسەكردن لەسەر كایەی نووسین بە نووسین دەكرێت. جگە لەوەش كۆڕو كۆبوونەوەو گفتوگۆ جددییەكانیش ڕۆڵی خۆیان دەگێڕن.
داستان بەرزان
* ساڵی 1987لە سلێمانی لە دایكبووە.
* دەرچووی بەشی شانۆی پەیمانگای هونەرەجوانەكانی سلێمانییە.
* لە ساڵی 2005وە شیعرو نووسینەكانی لە گۆڤارو ڕۆژنامەو ماڵپەڕە ئەدەبییەكاندا بڵاودەكاتەوە.
* بەشداریی لە چەندین كۆڕو فێستیڤاڵی ئەدەبیدا كردووە.
* ساڵی 2009خەڵاتی یەكەمی لە فێستیڤاڵی لاواندا وەرگرتووە لە سلێمانی
* ئەندامی گروپی (سولیئۆن)ە بۆ هونەری هاوچەرخ.
* چاپكراوێكی شیعریی بە ناوی(تۆم هەبیت) لەلایەن یانەی (قەڵەم)چاپ و بڵاوكراوەتەوە.

 
چاپکردن   Share گه‌ڕانه‌وه‌