2012-07-31

ئەوانەی هەواداری سینەمان و ئاگایان لەوە هەیە، كە ئەمڕۆكە لەگەڵ بەرەو پێشەوەچوونی سەردەم چۆن گرنگی و بەهای هونەری سینەما لە گەشەسەندندایە، ئەوسا دەزانن بۆچی ژمارەی فیستڤاڵە سینەماییەكانیش لە زۆر بووندایە، ئەوەتا ئەمڕۆكە بەدەیان فێستیڤاڵی گەورەی نێودەوڵەتی لە زۆربەی كون وووڵا دنیا بۆ سینەما ساز دەكرێت، و پێشبڕكێ لەسەر داهێنانی فیلیمسازی ئەنجام دەدرێت، ئەو فێستیڤاڵە بەرفره‌وانانە خۆی لە خۆیدا هاندەرێكی بەهێزی بەرەو پێشەوەچوونی بزاڤی سینەماییە لە جیهاندا، لەهەمان كاتیشدا پێشكەوتن و شارستانییەتی زۆر لە گەلانی دنیا دەردەخات، بەرامبەر بە هونەری حەوتەم، كە ئەمڕۆكە بۆتەبەشێك لە ژیانی خەڵك لەوانەش فێستیڤاڵه‌كانی وەك ئۆسكارو كان و فینیسیاو فێستیڤاڵی سیزارو تۆرینتۆو بە دەیان فێستیڤاڵی دیكە، رەنگە لێرەدا دەرفەتی ئەوەمان نەبێت به‌و فێستیڤاڵە سینەماییە جیهانییانەدا بچینەوە بەڵام ئەوەی گرنگە ئەوەیە، كە ئێمە بتوانین جۆرە ئاشنایەتییەك لەگەڵ سەرەتا و مێژووی دەسپێكی ئەو ڤیستیڤاڵانە پەیدا بكەین، و لەوە بە ئاگابین كە یەكەم فێستیڤاڵی سینەمایی كەی و لەكوێ ئەنجامدرا؟ بەمەش ئاگاییەك لە مێژووی بزاڤی ئەو فێستیڤاڵانەدا پەیدا دەكەین، دیارە ئەگەر لاپەرە سەرەتاییەكانی ئەو فێستیڤاڵانە هەڵدەینەوە ئەوە بۆمان یەكلادەبێتەوە، كە یەكەم فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی سینەما لەدنیادا فێستیڤاڵی (ڤینیسیا) كاتێ بۆ یەكەمجار ساڵی 1932 لە شاری ڤێنیسیای ئیتاڵیا سازكرا، مەبەستیش لە سازدانی ئەو فێستیڤاڵە لە شوێنێكی وادا بە زۆری هاندانی گەشتو گوزار بووە، كە بۆتە مایەی بە دەستهێنانی داهاتێگی گەورە بۆ ئیتاڵیا، كاتێ بە هەزاران لە گەشتیاران لە هەموو جیهاندا، روو لەو شارە جوان و رازاوەیە دەكەن، ئەوەتا رەخنەگری ئیتاڵی (سرجیو تیشكینی) باس لەو فێستیڤاڵە دەكات و دەڵێت: مەبەستی سەرەكی لەسەر هەڵدانی فێستیڤاڵی ڤینیسیا كۆمەكی كردنی خاوەن ئۆتێلەكان و بازرگانەكانی شاربوو، بۆ رزگار بوون لەو ته‌نگ‌ژه‌ ئابوورییەی، كە ساڵانی 1929 -1930 ئەو شارەی گرتەوە، هەروەها ژیانەوەی وەرزی گەشتووگوزار بوو بۆیە بازرگانەكان داوایان لە خۆل دی دەوڵەمەند كرد، هەمیشە هاریكاری ئەدەب و هونەر بوو، دەروازەیەك بۆ رزگار بوون لەو هەلومەرجە نا ئاساییە بكاتەوە ئەویش پەیوەندی بە لوتشیا نودی فیو كرد، كە بەرێوبەری گشتی سینەمای پەروەردەیی بوو لەرۆما و تازە لەروسیا گەڕابۆوە زۆر ئارەزووی لەكاری سینەمایی دهەبوو داوای لێكرد كە فێستیڤاڵێكی جیهانیی بۆ سینەما سازبكات، ئەوەبوو لەم پێوەدانگەوە ژمارەیەكی ئێجگار زۆر لە نوێنەری وڵاتان خۆیان و فیلمەكانیان روویان لەو شارە كرد و لەو فێستیڤاڵە شدا تەنها فیلمی درێژ نیشان نەدەدرا، بەڵكو فیلمی تۆماری، فیلمی پرۆپاگەندەیی و چەندین جۆری دی لەو فێستیڤاڵەدا نمایش دەكران، خەلاتێكی گەورەش تەرخان دەكرا، كەبریتی بوو لە پەیكەری شێرێكی زێڕ، وێرای چەندین خەڵاتی دیكە و لە لایەن رەخنەگران و رێكخراوە سینەمكاییەكانەوە پێشكەش بە فێستیڤاڵ دەكرا، ئەوەی مایەی سه‌رنجە لەو فێستیڤاڵانەدا لێژنە نەبوو بۆ هەلسەنگاندنی بەرهەمەكان، بەڵكو پێوەری راستەقینە و حوكمی كۆتایی لە دەست جەماوەر بوو، لە رێگەی راوەرگرتنەوە بیروڕای جەماوەر دەربارەی فیلمەكان وەردەگیرا، لە دەرەنجامی ئەو راپرسییەدا فیلمە سەركەوتووەكان دەست نیشان دەكران، كارگێڕانی فێستیڤاڵە كە ئەم شێوازەیان پێ شێوازێكی دیموكراتی بوو لەشێوەدا، بەڵام لە ناوەرۆكدا ئەنجامێكی پۆزەتیفانەی ئەو تۆی نەبوو لە رووی هونەرییەوە، دیارترین ئەو فیلمانەش، كە جەماوەر رای خۆیان هەبوو لە سەریان فیلمی رافید جولدیر، سەربەخۆیی بۆ ئێمە، كیژۆڵە بچكۆلانەكان، كۆنگرەی یەكەم پیاوە شەرخوازەكان و چەندینی دیكە، لەیەكەم فێستیڤاڵدا فیلمی فرەنسی سەربەخۆیی بۆ ئێمە - خەڵاتی یەكەمی بەدەست هێنا، كە یەكێك بوو لە گرنگترین فیلمەكانی رینیە كلیر، كە پڕ بوو لە گاڵتەجاری و پێكەنین، كە بەشێك لە ژیانی نوێی خەڵكی ئەو وڵاتەی بەشێوازێكی توانج ئامێز نیشان دەدا، وێرای ئەو دژایەتییانەی كە رووبەڕووی كۆمەلگای نوێ دەبنەوە ناوی فیلمەكە (سەربەخۆی بۆئێمە) لەژێر تەختی دەسەڵاتدارییەتی ئەوسای ئیتاڵیا گۆڕا بە سەربەخۆیی بۆ من،. بەڵام خەڵاتی نواندنی فێستیڤاڵەكە بەر (فردرێك مایش) كەوت دوای دووساڵان فێستیڤاڵی دووەمی ڤێنیسیا سازكرا كە سستەمی كاركردنی تێیدا، گۆڕنكارییەكی چاكی بەخۆیەوە بینی لە دووەم فێستیڤاڵدا سەرۆكی فێستیڤاڵ بڕیاری لەسەر فیلمە سەركییەكانی ڤیستیڤاڵ دا وێڕای لەبەر چاوگرتنی زەوقی جەماوەر و بیروڕای رەخنەگر و نووسەرانی سینەما، گرنگترین فیلیمەكانی دووەمی فێستیڤاڵ برێتی بوون لە زێر دورگە 1936 باتلیۆن –لوسی گاب ئینزار چالی، گورگە كە، لەو خولەدا چەند فیلمێك سەركەوتنی چاكیان بەدەست هێنا لەوانە چەند فیلمێكی سۆڤییەتی پێشو وەك (منداڵە دڵخۆشەكان، شەوی بترسبۆرگ) فێستیڤاڵی سێیەمی ڤێنسیا ساڵی 1935 سازكرا، كە تێیدا نیشانەیەكی زۆری ناڕەزای دژی سیاسەتی ئیتاڵیا دتێدا بەرجەستە كرا، چونكە ئەوكاتە ئیتاڵیا حەبەشەی داگیر كردبوو، بۆیە ژمارەیەكی كەم لە وڵاتان لەو ساڵەدا بەشدار بوون، لەم خولەدا لێژنەی هەڵسەنگاندن داندرا، كە زۆربەی ئەندامەكانی ئیتاڵی بوون، چەند فیلمێكی مێژوویی تێدا نیشاندرا، لەوانە، خاچهه‌ڵگره‌كان، تاوان و سزا- ئەناكارنینا،  هەروەها فیلمێكی جون خورد بە ناوی سیخوڕ - لە دنیای سینەمادا و بەڵگەیەكیش بوو بۆ پێشكەوتنی سینەما، لەو خولەدا فیلمی ئانا كارنینا خەڵاتی باشترین فیلمی بەر كەوت، بیربلابیشە خەڵاتی باشترین ئەكتەری بەدەست هینا، لەفیلمی (تاوان و سزا) بولاو سیلی خانمە ئەكتەریش لە فیلمی شەوی بوكێنی،  لەساڵی 1936 یش چوارەم فێستیڤاڵ سازكرا، لە ساڵی 1937 خولی پێنجەم بەڕێوەچوو، كە تێیدا فیلمی (كۆشكی سینەما) خەڵاتی یەكەمی پێ بەخشراكە، فیلمێكی كۆمیدی كۆمەڵایەتی بوو، لەفێستیڤاڵی شەشەمدا  1938 فیلمی پاشا و حەوت كورتە باڵای والت دیزنی نمایش كرا كە یەكەم فیلمی كارتۆنی بوو لەلایەن دیف هاندو نورمان فیرجسون دەرهێنرا بوو ئەو فیلمە سەركەوتنێكی گەورەی بەدەست هێنا و خەڵاتی یەكەمی بەركەوت، ساڵی 1939 فێستیڤاڵی حەوتەم سازكرا فەرەنسیەكان رۆڵێكی باڵایان تیدا بینی، زۆرترین خەڵاتییان بردەوە، دواتر خولەكانی تر بەردەوام بوون كە تاوەكو ئەمڕۆكەش درێژەیان هەیەو تا ئیستاكەشی لەگەڵ دابێت فێستیڤاڵی ڤێنیسا بەردەوامە و یەكێكە لە فێستیڤاڵە هەرە گەورە نێودەوڵەتیەكان دوای فێستیڤاڵی ئۆسكار و فێستیڤاڵی (كان)

 
چاپکردن   Share گه‌ڕانه‌وه‌