د‮. ‬ڤیان سلێمان‮
هەر لەو كاتەوەی‮ ‬كە لە ساڵی1920 ‮ ‬كۆمەڵەی‮ ‬نەتەوەكان بە بێ وەرگرتنی‮ ‬ڕای‮ ‬كورد ئەم بەشەی‮ ‬كوردستانی‮ ‬بە عێراقی‮ ‬عەرەبیەوە لكاند‮" ‬لەبەرئەوەی‮ ‬خودی‮ ‬ئەو پێكەوەنووسانە ناسروشتی‮ ‬بوو،‮ ‬بۆیە تا ئێستاش و لە سەردەمی‮ ‬هەموو ئەو دەسەڵاتدارە‮ ‬یەك لە دوای‮ ‬یەكانەی‮ ‬حوكمداری‮ ‬عێراقیان كردووە بۆ ساتێكیش بارودۆخی‮ ‬گەلی‮ ‬كورد لەگەڵ دەسەڵاتدارانی‮ ‬بەغدا ئاسایی‮ ‬نەبووە و هەمیشە لە شەڕ‮ ‬و‮ ‬ململانێ و دژواریدا بووە‮.‬
‬لە دوای‮ ‬پرۆسەی‮ ‬ئازادی‮ ‬عێراق لە ساڵی2003 ‮ ‬سەركردایەتی‮ ‬سیاسی‮ ‬كورد بە ئومێدی‮ ‬لە دایكبوونی‮ ‬عێراقێكی‮ ‬تازەی‮ ‬دیموكراسی‮ ‬و فیدراڵی‮ ‬بە خواستی‮ ‬خۆی‮ ‬بەشداری‮ ‬كرد لە هەردوو پرۆسەی‮ ‬ئازادكردن و بنیاتنانەوەی‮ ‬عێراق،‮ ‬بەڵام لەبەرئەوەی‮ ‬بەشێك لەوانەی‮ ‬لە هەرەمی‮ ‬دەسەڵاتدان لە بەغدا هەڵگری‮ ‬هەمان ئەقڵیەت و زادەی‮ ‬هەمان ژینگەن و باوەڕیان بە دیموكراسی‮ ‬و هاوبەشی‮ ‬نییە لە حوكمڕانیدا تا دێت بارودۆخی‮ ‬عێراق زیاتر ئاڵۆز و قەیراناوی‮ ‬دەبێت و بە بەردەوامیش قەیرانە سیاسییەكان هۆكاری‮ ‬سەرەكی‮ ‬قووڵبوونەوەی‮ ‬كێشەكانن‮. ‬لە‮ ‬ڕووی‮ ‬دەستووریەوە لە نێوان تەواوی‮ ‬پێكهاتەكانی‮ ‬عێراق،‮ ‬كورد پێكهاتەیەكی‮ ‬گرنگە لە عێراقدا و‮ ‬ڕۆڵی‮ ‬سەرەكی‮ ‬هەیە لە سەرجەم هاوكێشە سیاسیەكاندا،‮ ‬لە پاش هەڵبژاردنی‮ ‬ئەنجومەنی‮ ‬نوێنەرانی‮ ‬عێراق لە ساڵی‮ ‬2010 ‮ ‬پێكهێنانی‮ ‬كابینەی‮ ‬حكومەت ئەوەندە دواكەوت كە ژمارەی‮ ‬پێوانەیی‮ ‬شكاند لە جیهاندا تەنانەت تا زیاتر لە‮ ‬6 ‮ ‬مانگ ئەنجومەنی‮ ‬نوێنەرانی‮ ‬عێراق لە بەر پێكنەهاتنی‮ ‬هەردوو پێكهاتەی‮ ‬سوننە و شیعەی‮ ‬عەرەبی‮ ‬نەیتوانی‮ ‬دانیشتنە ئاساییەكانی‮ ‬خۆی‮ ‬ئەنجام بدات،‮ ‬دواجار بە هەوڵ و دەسپێشخەری‮ ‬سەرۆك بارزانی‮ ‬و لە ئاكامی‮ ‬ڕێككەوتننامەی‮ ‬هەولێر،‮ ‬ئەم حكومەتەی‮ ‬ئێستای‮ ‬عێراق پێكهات،‮ ‬بەڵام دوای‮ ‬2 ‮ ‬ساڵ لە‮ ‬ڕێككەوتننامەی‮ ‬هەولێر و دوای‮ ‬چەندین ساڵ لە پەسەندكردنی‮ ‬دەستووری‮ ‬عێراق،‮ ‬بە هۆی‮ ‬ملنەدان و خۆدزینەوەی‮ ‬حكومەتی‮ ‬عێراق لە مادە دەستووریەكان،‮ ‬چی‮ ‬لە سەر ئاستی‮ ‬عێراق بە گشتی‮ ‬هەروەها ئەوانەی‮ ‬پەیوەنددارن بە هەرێمی‮ ‬كوردستان مادە دەستووریەكان جێبەجێ نەكراون و بە هەڵپەسێردراوی‮ ‬مانەتەوە‮. ‬بەرپرسانی‮ ‬حكومەتی‮ ‬عێراق لە دۆخێكی‮ ‬ناهەموار و پڕ‮ ‬لە كێشە و ئاڵۆزی‮ ‬سیاسی‮ ‬مەزهەبی‮ ‬و ئەتنی‮ ‬و ئیداریدا دووچاری‮ ‬داڕمان و شۆك بوون و توانای‮ ‬چارەسەركردنی‮ ‬كێشەكانیان نەماوە،‮ ‬بۆ دەرچوون لەو قەیرانە،‮ ‬یەك لە دوای‮ ‬یەك هەوڵی‮ ‬ڕەوانەكردن و گواستنەوەی‮ ‬كێشەكان دەدەن بۆ هەرێمی‮ ‬كوردستان،‮ ‬دەیانەوێت كرۆكی‮ ‬كێشەكان كە سەرچاوەكەی‮ ‬تاكڕەوی‮ ‬و خۆسەپاندنی‮ ‬لایەنێكە بەسەر تەواوی‮ ‬پرۆسەی‮ ‬حوكمڕانی‮ ‬عێراقدا لە خەڵك بشارنەوە و‮ ‬ڕای‮ ‬گشتی‮ ‬خەڵكی‮ ‬عێراق بە هەرێمی‮ ‬كوردستانەوە خەریك بكەن‮. ‬
لە بەرامبەردا و لە دەرەنجامی‮ ‬سەركەوتوویی‮ ‬ستراتیژی‮ ‬سیاسی‮ ‬سەركردایەتی‮ ‬كورد سەنگ و پێگەی‮ ‬هەرێمی‮ ‬كوردستان لە گەشەكردن و فراوان بووندایە بارودۆخی‮ ‬كوردستان لە سەرجەم بوارەكانی‮ (‬خزمەتگوزاری‮- ‬ئاوەدانكردن-كارەبا‮- ‬تەندروستی‮-‬ئاستی‮ ‬بژێوی‮ ‬هاووڵاتیان-وەبەرهێنان-ئاسایش و تەناهی‮) ‬لە گەشەسەندنی‮ ‬بەردەوام دایە،‮ ‬دامەزراندنی‮ ‬كۆمەڵێك دامودەزگای‮ ‬نیشتیمانی‮ ‬و نەتەوەیی،‮ ‬هەموو ئەمانە بوونەتە مەترسی‮ ‬لەسەر ئەو لایەنانەی،‮ ‬كە توانای‮ ‬خۆبەڕێوەبردنیان نییە لە عێراقدا،‮ ‬هەر خودی‮ ‬پرسی‮ ‬هەڵاتنی‮ ‬هەزاران هاووڵاتی‮ ‬لە شارەكانی‮ ‬ناوەڕاست و باشوور و نیشتەجێبوونیان لە شارەكانی‮ ‬هەرێمی‮ ‬كوردستان،‮ ‬ئاماژەن بۆ شكستخواردویی‮ ‬سیاسەتی‮ ‬ئەمنی‮ ‬و خزمەتگوزاری‮ ‬حكومەتی‮ ‬عێراق و لە بەرامبەردا نیشانەن بۆ سەركەوتنی‮ ‬بەرنامە و پلانی‮ ‬حكومەتی‮ ‬هەرێمی‮ ‬كوردستان‮.‬
مادەی140 و‮ ‬یاسای‮ ‬نەوت و گاز و بودجەی‮ ‬پێشمەرگە،‮ ‬چارەنووسی‮ ‬پەیوەندیەكانی‮ ‬ئێستا و ئایندەی‮ ‬گەلی‮ ‬كورد،‮ ‬نادیاری‮ ‬و ناڕوونی‮ ‬دواڕۆژی‮ ‬كورد لەگەڵ ئەم دەسەڵاتەی‮ ‬ئێستای‮ ‬بەغدا،‮ ‬ڕەهەندی‮ ‬خەمەكانی‮ ‬سەرۆك بارزانین كە دەیەوێت چارەسەری‮ ‬ئەم پرسانە بە دەستی‮ ‬كات و چارەنووس نەدرێن و لە پشتی‮ ‬پەردەوە پیلان دانەنرێت بۆ تەگەرە خستنە بەردەم پێشكەوتنەكانی‮ ‬هەرێم و لە بار بردنی‮ ‬ئەم دەسكەوتانەش كە بە خوێنی‮ ‬دەیان هەزار شەهید بە دەسهاتوون‮.
دوای‮ ‬وتارەكەی‮ ‬سەرۆك بارزانی‮ ‬بۆ‮ ‬ڕای‮ ‬گشتی‮ ‬ململانێ سیاسیەكانی‮ ‬عێراق بە تەواوی‮ ‬ڕوون بووەوە لە ئێستاوە هێڵی‮ ‬ستراتیژی‮ ‬نەتەوەیی‮ ‬كورد بۆ‮ ‬ڕای‮ ‬گشتی‮ ‬ئاشكرایە و سەرۆك بارزانی‮ ‬لە میانەی‮ ‬وتارەكەیدا سەرجەم كێشە و هاوكێشە سیاسیەكانی‮ ‬بۆ خەڵكی‮ ‬كوردستان روون كردەوە و هاووڵاتیان و هەموو لایەكی‮ ‬لە تەواوی‮ ‬دۆسیەكان ئاگادار كردەوە،‮ ‬ئەگەر كەمێكیش بۆ دواوە بگەڕێینەوە،‮ ‬ئەوەی‮ ‬لە‮ ‬21 ی‮ ‬ئادار سەرۆك بارزانی‮ ‬بە خەڵكی‮ ‬ڕاگەیاند ئەمڕۆ و لە دوای‮ ‬لەشكر كێشی‮ ‬سوپای‮ ‬عێراق بۆ سنورەكانی‮ ‬هەرێمی‮ ‬كوردستان روون بووەوە و ئیدی‮ ‬هیچ كەس و لایەنێك ناتوانێت بڵێت حكومەتی‮ ‬مالیكی‮ ‬نیازی‮ ‬خۆ پرچەك كردنەوە و لە هەر هەلێكدا پەلاماردانی‮ ‬هەرێمی‮ ‬كوردستانی‮ ‬نییە‮.
دووربینی‮ ‬سیاسەتی‮ ‬سەرۆك بارزانی‮ ‬و تێڕوانین و خوێندنەوەی‮ ‬بۆ ئێستا و ساڵانی‮ ‬داهاتوی‮ ‬هەرێمی‮ ‬كوردستان ئەوە دەخوازێت كە لایەنە سیاسیەكان و جەماوەری‮ ‬كوردستان‮ ‬یەكڕیز و‮ ‬یەكهەڵوێست بن لە بەرامبەر ئەم پرسە چارەنوسسازە،‮ ‬پێویستە لایەنە سیاسیەكان و‮ ‬ڕاگەیاندنەكان راستیەكان چەواشە نەكەن و واقیعەكە وەك خۆی‮ ‬بۆ خەڵك بگوازنەوە و بگەیەنن چونكە ئەمە پەیوەندی‮ ‬بە چارەنوسی‮ ‬تاك تاكی‮ ‬هاوڵاتیانی‮ ‬هەرێمەوە هەیە بە تایبەتی‮ ‬دوای‮ ‬ئەوەی‮ ‬كە چارەسەر نەكردنی‮ ‬كێشە هەڵپەسێردراوەكان و پشتگوێ خستنی‮ ‬داخوازیە‮ ‬یاسایی‮ ‬و دەستووریەكانی‮ ‬كورد، هەڕەشە كردن و لەشكركێشی‮ ‬هاتە سەر‮. ‬بروا ناكەم تەنانەت هاوڵاتیەكیش مابێت لە هەرێمی‮ ‬كوردستان لە مەرام و نیازی‮ ‬مالكی‮ ‬تێنەگەیشتبێ بەرامبەر ئەزمون و چارەنوسی‮ ‬هەرێمی‮ ‬كوردستان‮. ‬
كەواتە بۆچی‮ ‬هەندێك كەس و لایەن دەیانەوێت راستیەكان لە خەڵك چەواشە بكەن و لە پێناوی‮ ‬بەرژەوەندی‮ ‬تەسكی‮ ‬حیزبی‮ ‬و كەسیدا‮ ‬، نەك تەنیا خۆیان لە راستی‮ ‬مەسەلەكە لادەن و هەوڵی‮ ‬بەلارێدا بردنی‮ ‬خەڵك دەدەن تەنانەت پێشنیاز و بۆچوونەكانی‮ ‬خۆشیان دەدەنە پال سەرۆكی‮ ‬هەرێم و قسەی‮ ‬بێبنەما لە دەزگا راگەیاندنەكانیان بۆ هەڵدەبەستن و دەیانەوێ بە خستنە ناو كەوانی‮ ‬كێشەی‮ ‬كەسی‮ ‬خۆیان بلیمەتتر و نەتەوەییتر ودووربینتر پێشان بدەن‮. ‬ئەمانە كەی‮ ‬فێر دەبن و دەرس لە مێژوو و سەربۆری‮ ‬خویان وەردەگرن؟ تا كەی‮ ‬تەنیا ئامانج گیرفان و كورسی‮ ‬دەبێت‮. ‬خۆجەنابی‮ ‬سەرۆك دەرگای‮ ‬پێشاندانی‮ ‬بلیمەتی‮ ‬و شارەزایی‮ ‬بۆیان واڵا كردۆتەوە بۆكەسێك ناهێتە مەیدان و ئەو كێشانە چارەسەر ناكات‮. ‬ئیتر بەسە بەرژەوەندی‮ ‬باڵای‮ ‬میلەت لەبەرچاو نەگرن و سیاسەت بۆ مەرامی‮ ‬تایبەتی‮ ‬خۆتان بە كار بهێنن،‮ ‬لە كاتێكدا دەبێت سیاسەت بۆ‮ ‬ڕەچاو كردنی‮ ‬بەرژەوەندیەكانی‮ ‬گەل بێت و لە كاتی‮ ‬وا و لە پرسێكی‮ ‬وا چارەنوسسازدا بەرژەوەندی‮ ‬باڵای‮ ‬میلەتی‮ ‬كورد مەبەست و ئامانجی‮ ‬سەرەكی‮ ‬هەمووان بێت‮.
‮
‬سكرتێری‮ ‬یەكێتی‮ ‬ئافرەتانی‮ ‬كوردستان