2010-07-21

دیمانە- مسلم دۆڵەمەڕی

ئێمە هەموومان دەزانین كە ژمارەیەكی زۆر لەشۆڕشگێڕانی كورد لەكوردستان بەمەبەستی ئازادی و سەربەخۆیی كوردو كوردستان شۆڕشیان بەرپاكردووە، بەڵام هەمیشە بەهۆی پلانە قێزەونەكانی دوژمنانی كورد ئاگری شۆڕشەكەیان دامركاوەتەوە، جگە لەشۆڕشە یەك لەدوای یەكەكانی بارزان نەبێت كە بەگەورەترین شۆڕشی سەركەوتووی كورد دادەنرێت، كە بەرهەمەكەشی حكوومەتی هەرێمی كوردستانی ئازادی ئەمڕۆمانە، ئەم شۆڕشەش بەهیمەتی پڕ لە ئازایەتی و حیكمەتی خانەوادەی بارزانی بووە، نموونە لەوان پێشەوا شێخ ئەحمەد بارزانی كە لەدوای روخانی كۆماری كوردستان لەمهاباد لە ساڵی1946 خۆی و خانەوادەكەی و چەندان خێزانی بارزانیان كردە قوربانی و لەئێرانەوە گەڕانەوە بن دەستی (نوری سەعید) مەلیكی ئەوكاتی ئێراق، كە ئەویش زۆر بەبێ شەرمانەو بێ روحمانە دەستی بەسەرداگرتن و بڕیاری لەسێدارەدانی بۆ گشتیان دەركرد، بەڵام دوای پاشگەزبوونەوەی لەبڕیارەكەدا بڕیاری زیندانیكردنی هەتاهەتایەی بۆ پێشەوا شێخ ئەحمەد بارزانی دەركرد.

ئەمەش سەركەوتن و بەردەوام بوونی بلێسەی شۆڕشی كوردی بەسەرۆكایەتی بارزانیی نەمر بوو كە لەوكات لەگەڵ زیاتر لە پێنج سەد قارەمانی كورد بۆ بەردەوام بوون و ناساندنی كورد بەجیهان، پاش چەندین شەونخوونی و قوربانیدان خۆیان گەیاندە یەكێتی سۆڤیەتی پێشوو، تا ئەو گۆڕانە سیاسییەی كە لەساڵی 1958 لەلایەن عەبدولكەریم قاسم وەكو وەرچەرخانێك بەسەر ئێراقدا هات و بووە رۆژگارێك بۆ سەركەوتنی كوردو ئازدبوونی پێشەوا شێخ ئەحمەد بارزانی لەدوای دوانزە ساڵ زیندانی و هەروەها بووە گەڕانەوەی بارزانیی نەمرو هەڤاڵانی لەیەكێتی سۆڤیەتی پێشوو. جا بۆ یادی21-7 ساڵڕۆژی ئازادبوونی پێشەوا شێخ ئەحمەد بارزانی لەم دیمانەیەماندا چەند یادەوەریەك لەسەر زاری محەمەدئەمین عومەر هۆستانی دەخەینەڕوو:

دوای رووخانی كۆماری كوردستان لە مهاباد كە ئەوكات خانەوادەی بارزانی بەسەرۆكایەتی پێشەوا شێخ ئەحمەد بارزانی لەكوردستانی رۆژهەڵات بوون كە بەمەبەستی هاوكاری و بەشداریكردن لە كۆماری كوردستان لەمهاباد چووبوونە ئەو بەشەی كوردستان، بەڵام دوای رووخانی كۆمار خانەوادەی بارزانی بەسەرۆكایەتی پێشەوا شێخ ئەحمەد بارزانی و ئەو خێزانانەی كە لەگەڵیان دابوون خۆیان نەدایە دەست و بەرەو رووباری گادەر بەڕێكەوتن و دوای گەیشتنیان بۆ سەر رووباری گادەر، شێخ ئەحمەد بارزانی بڕیاریدا كەخۆی بداتەوە دەستی حكوومەتی ئێراقەوە، بەبێ هیچ قەیدو شەرتێك، ئەمەش تەنها بۆ ئەوە بوو كە خۆی فەرمووی بووی كە خۆم دەدەمەوە دەست باچیتر فەقیرو هەژارەكان نەبنە قوربانی، بارزانیی نەمریش بڕیاریدا بۆ بەردەوامیدان بە شۆڕشی بارزان شۆڕشی كوردایەتی و ئازایەتی دەست بداتە چەك و خەبات بكات، ئەوە بوو لەو كاتدا بارزانیی نەمرو زیاتر لە500 قارەمانی كوردی شۆڕشگێر دەستیان دایە چەك و لەسەر رووباری گادەر ماڵئاواییان لە شێخ ئەحمەد بارزانی و خێزانەكانیان كردو بەرەو ڕێرەوە مێژووییەكەی خۆیان بۆ یەكێتی سۆڤیەتی پێشوو بەڕێكەوتن. شێخ ئەحمەد بارزانی و خانەوادەكەی و ئەو خێزانانەی كە لەگەڵیاندا بوون لەساڵی1947 دا بۆ ئێراق گەڕانەوە، سەرەتای گەڕانەوەیان گەیشتنە دیاناو قەزای سۆران، لەوێ هەموویان دەستبەسەر كران و خرانە ناو سیمی سەربازگەكان، پاش ماوەیەك شێخ ئەحمەد بارزانی و ژمارەیەك لەخانەوادەكەیان بردن بۆ لەسێدارەدان، هەر لەدوای ئەوانەوەش هەرچی رەگەزی نێرە لەو خێزانانەی كە لەگەڵ ئەواندا بوون راپێچیان كردن و بردنیان، تەنها ئافرەتەكان و مناڵەكانیان جێهێشتن. دوای ئەوەی كە شێخ ئەحمەدو خانەوادەكەو هەڤاڵانیان لەخێزانەكانیان دوور خستنەوە، لەوكاتەدا نوری سەعید بەدوای شێخ ئەحمەد بارزانی ناردبوو و لەگەڵی دانیشتبوو، پێی گوتبوو ئەگەر جەنابت تەنها دان بە دەسەڵات و دەوڵەتمان دابنێی كە دەسەڵاتێكی عادیلانەمان هەیە، تۆ ئازاد دەكەین و دەتكەین بەگەورەی دەڤەری بارزان. بەڵام شێخ ئەحمەد لەوەڵامدا پێی گوتبوو؛ ئەگەر من بكوژن یان لەسێدارەم بدەن هەرچی لێم بكەن من دان بە زوڵم و ستەمی ئێوە نانێم، چونكە ئێوە تەنها بۆ خۆتان دەكەن، هیچ خزمەتی كەس ناكەن. لەو كاتەدا نوری سەعید تووڕە بووەو بە شێخ ئەحمەدی گوتووە؛ جا جێگات ئەم زیندانە دەبێت تاكو مردن. بەڵام شێخ ئەحمەد بارزانی پێی گوتووە؛ نەخێر تۆ غەلەتی جێگای من ئێرە دەبێت تا حوكمی تۆیە، نەك تا مردن. شێخ ئەحمەد ماوەی سێ ساڵان لەژووری لەسێدارەدان زیندانی بوو، كە خۆی زۆر جاران باسی دەكردو دەیگوت: سێ ساڵان دەست و پێیەكانم زنجیركراوبوون و پەتكی لەسێدارەدانیش لەژوورەكەمدا بوو، بەڵام بڕیاری لەسێدارەدانیشم جێبەجێ نەكرا. جا ئەوەبوو دوای دوو ساڵ ئەوانەی كە لەگەڵ شێخ ئەحمەد زیندانی كرابوون ئازاد كران، شێخ ئەحمەد بارزانیش زیندانی هەتا هەتایەی بەسەردا سەپێنرابوو، ئەوەبوو شێخ ئەحمەد بارزانی لەزیندان مایەوە، تا ساڵی1958 و كودەتای عەبدولكەریم قاسم كە بووە رەهەندێكی گەورە بۆ ئازادبوونی شێخ ئەحمەدو گەڕانەوەی بارزانیی نەمر لەیەكێتی سۆڤیەتی پێشوو، جا ئەوە بوو دوای ئازادبوونی شێخ ئەحمەد لەبەغدا خەڵكی ناوچەی بارزان و شێخ و گەورەكانی كوردستان و ئێراقیش گشتیان چوونە پێشوازی بەڕێزیان و لەگەڵی هاتن تا گەیشتنە شەقڵاوە، لەوێ شێخ ئەحمەد بە كاك سادق و محەمەد خالیدی رەحمەتی گوتبوو بەخەڵكەكە بڵێن با چیتر لەگەڵمان نەهێن و ئەزیەت نەكێشن، چونكە ئێمە هیچ شوێن و رێمان نییە، تەنها ئاوی خواردنەوەشمان بۆ ئەوان نابێت، جا باچیتر ئەزیەت نەكێشن و لێرە بگەڕێنەوە. ئەوەبوو ئەوانیش بەخەڵكەكەیان راگەیاند، ئەوانیش ئەمرەكەیان قەبووڵ كرد. بەراستی رۆژێكی زۆر خۆش بوو بۆ خەڵكی كوردستان و ئێراقیش، جا ئەوەبوو ئینجا گەڕانەوە بارزان و لەوێ دامەزرانەوە. ئەوەبوو لەو كاتیش بارزانیی نەمر لە یەكێتی سۆڤیەتی پێشوو گەڕایەوەو لەیەكەم دانیشتنیان شێخ ئەحمەد بەبارزانیی نەمری گوت ئەدی بۆچی هەڤاڵەكانیشت نەهێناینەوە، بارزانی نەمریش لەوەڵامدا گوتی لەبەر ئەوە هەڤاڵانمان نەگەڕاینەوە چونكە زۆربەیان قوتابین و وانەكانیان تەواو نەببوون، زۆریشیان خێزانیان پێكهێناوەو دەبێ دەوڵەت رێبدات تا لەگەڵ خۆیان بیانهێنن، جا ئەوە بوو شێخ ئەحمەد لەوكاتدا سەردانی بەغدای كردو چووە لای عەبدولكەریم قاسم و داوای لێكرد كە بارزانیەكان لەیەكێتی سۆڤیەت بگەڕێنێتەوە. عەبدولكەریم قاسمیش داواكەی بەجێگەیاندو لەساڵی 1959 گشت بارزانیەكان و خێزانەكانیشیان هێنانەوە بۆ ئێراق و لەوێشەوە بۆ كوردستان. بەڵام لەوكاتیش بەعسییە شۆڤێنییەكان لەزۆربەی داواكاریەكانی كورد رازی نەدەبوون، نموونە ئەوەیە كە لەوكاتەی بەتەمابوون وێنەی بارزانیش لەگەڵ وێنەی سەركردەكانیان هەڵواسن، بەعسیەكان بەمە رازی نەبوون، شێخ ئەحمەد زۆرجار دەیگێڕایەوە كە بە بەعەبدولكەریمم گوتووە باوەڕیت بە بەعسیەكان نەبێت دەتكوژن، ئەوان حزبێكی بێڕەحمن، نموونەش كە عەبدولكەریم قاسم بریندار كرا ئەوكاتیش شێخ ئەحمەد چووبووە سەردانی و پێی گوتبوو ئەی پێم نەگوتی ئاگاداری خۆتبە، دەتكوژن. جا ئەوە بوو رۆژ دوای رۆژ حكوومەتی ئێراق دەستی بەبەهانەو ئاژاوە دەكرد بەرامبەر بە شۆڕشی بارزان، نموونەش ئەوەبوو كە هەستا بەدابەش كردنی چەك بەسەر ئەو عەشیرەتانەی كە دوژمنی بارزانیان بوون. شێخ ئەحمەد لەوكاتەدا رایگەیاند كە هەوڵ بدەن تفەنگان بكڕن ئەگەر هەرچی نەبێت بە سێ چوار ماڵیش بێت تفەنگێك بكڕن، چونكە ئەو دەیزانی چی روودەدات، خەڵكەكەش هەر بە سێ چوار ماڵ هەستان بەكڕینی تفەنگ، خەڵكەكە فەقیر بوون نەیاندەتوانی سەرو تفەنگ بكڕن جا دوای گۆڕانكاریەكانی دەسەڵاتی ئێراق شەڕو ئاژاوەش بەرامبەر بەشۆڕشی بارزان دەستیپێكردو رۆژ لەدوای رۆژیش دژوارتر دەبوو و بەرگری شۆڕشیش بەهێزتر دەبوو، ئەوەی كەباسم كرد دڵۆپێك بوو لەدەریای خەباتی شۆڕشگێڕی شێخ ئەحمەد بارزانی ئەو زۆر خەباتی كرد لەگشت روویەكەوە، ئەگەر باس لەرووی چاكسازیەكانی دەڤەری بارزانیش بەگشتی بكەین، دەبینین شێخ ئەحمەد بارزانی زۆر شتی وای كردووە كەتاكو ئێستاش بووەتە یاسا بۆ دەڤەری بارزان، كە هەموومان شانازی پێوە دەكەین. نموونە پاراستنی مافی ئافرەت، ئافرەتانمان لەسایەی ئەو یاسایەی كە لەناوچەكەماندا هەیە مافی تەواوی خۆیان وەرگرتووە. چونكە كچانمان ئازادن لەهەڵبژاردنی هاوسەری ژیانیان، هەروەها ژن بەژنی و گچكە بەگەورەو نەخت و بەزۆر بەشوودان و گشت ئەوشتانە لەدەڤەری بارزان قەدەغە كراوە، كەتاكو ئێستاش لەگشت دەڤەری بارزان پەیرەو دەكرێت. هەروەها ئەگەر باس لەلایەنی ژینگە بكەین، جگە لەو مافانەی كەبەمرۆڤی داوە لەناوچەكە، مافی گیاندارو دارو درەختەكانیشی پێداون، نموونە هەر لەسەردەمی شێخ ئەحمەد بارزانیەوە تاكو ئێستاش كوشتنی گیانداران بەهەموو شێوەیەك لەناوچەكە قەدەغەیە بۆ هەر مەبەستێك بێت و بڕینی گشت جۆرە دارێكی تەڕیش قەدەغەكراوەو هەركەسێكیش سەرپێچی ئەم یاسایانەشی كردبا و ئێستاش بیكات سزای خۆی هەیە. ئەو كارانەی كە شێخ ئەحمەد بارزانی لەناوچەكەدا كردوونی زۆرن، هەمووشیان بۆ خزمەتی مرۆڤایەتی و پێكەوەژیانی مرۆڤایەتین، چونكە بەڕاستی جەنابیان زۆر رێزی لەمرۆڤ دەگرت بەتایبەتی هەژارەكان و مرۆڤە پاكەكان. نموونە ئەگەر مرۆڤێكی زۆر هەژار هاتبایە دیوانەكەی جا هەر كەسێ باو لەهەر شوێنێ هاتبا، زۆر رێزی دەگرت و دەیبرد لەتەنیشت خۆی دادەنا، ئەگەر مرۆڤێكی خراپ بووایە یان زاڵم بووایە هەرچەندی خاوەن پلەو پایەو ماڵی دوونیاش بووایە نەیدەهێشت هەرلەدەرگای دیوەخانەكەی بێتە ژوورەوە، ئەمەبوو عەدالەت و رێزگرتن لەمرۆڤ و مرۆڤایەتی. لەكۆتاییدا دەڵێم هەزاران سڵاو لەسەر روحی شێخ ئەحمەد بارزانی و گشت شەهیدانی كوردو كوردستان.

 

 

 

 
چاپکردن   Share گه‌ڕانه‌وه‌