2014-07-06

بەناوی‮ ‬خوای‮ ‬گەورە ومیهرەبان
خوشك وبرایانی‮ ‬بەڕێز
زۆر سوپاستان دەكەم وجێگەی‮ ‬خۆشحاڵیمە ئەو دەرفەتەتان بۆ رەخساندین،‮ ‬زۆر سوپاس بۆ بەڕێز سەرۆكی‮ ‬پەرلەمان و دەستەی‮ ‬سەرۆكایەتی‮ ‬و پیرۆزبایی‮ ‬گەرم لە سەرۆك و دەستەی‮ ‬سەرۆكایەتی‮ ‬و پەرلەمانتاران و فراكسیۆنەكان دەكەم و داوای‮ ‬سەركەوتنتان بۆ دەكەم و دەمەوێ بەبەڕێزتان رابگەیەنم كە ئێمە دەمانەوێ و چاوەڕێی‮ ‬ئەوە دەكەین باشترین پەیوەندیمان هەبێت لەمەودوا ولە هەموو هەنگاوەكاندا پێكەوە بین و،‮ ‬هەروەها دەمەوێ پێتانی‮ ‬رابگەیەنم پەرلەمان بۆ هەموومان شوێنێكی‮ ‬پیرۆزە و مەرجەعە‮.‬
بەڕێز جەنابی‮ ‬سەرۆكی‮ ‬پەرلەمان
پەرلەمانتارانی‮ ‬بەڕێز
خەڵكی‮ ‬كوردستان هیوایەكی‮ ‬زۆری‮ ‬بە خولی‮ ‬ئەمجارەی‮ ‬پەرلەمان هەیە،‮ ‬چاوەڕوانی‮ ‬زۆری‮ ‬لێدەكات و هیوادارین ئەمجارە پەرلەمان كارا بێت لەچاودێریكردنی‮ ‬كارەكانی‮ ‬حكومەت وهەرێم وپەسەندكردنی‮ ‬ئەو‮ ‬یاسایانەی‮ ‬لەخزمەتی‮ ‬خەڵكی‮ ‬كوردستاندا بن‮.‬
من بەپێویستم زانی‮ ‬بێم بۆ خزمەتتان بۆ ئەوەی‮ ‬بۆچوونی‮ ‬خۆمان لەبارەی‮ ‬بارودۆخی‮ ‬ناوچەكە پێشكەش بكەین و لەو هەنگاو و بۆچوونانەی‮ ‬هەیە ئاگادارتان بكەین و هەروەها لەوەی‮ ‬ئەنجامدراوە‮.‬
بەڕێزتان ئاگادارن كە دوای‮ ‬ساڵی 2003 كە رژێمی‮ ‬بەعس رووخا،‮ ‬هەرێمی‮ ‬كوردستان وخەڵكی‮ ‬كوردستان بەتێكڕا رۆڵێكی‮ ‬سەرەكیان لەرووخاندنی‮ ‬رژێم بینی‮ ‬و لەهەوڵدانی‮ ‬بێ وچان دابوون بۆ ئەوەی‮ ‬عێراقێكی‮ ‬فیدراڵی‮ ‬دیموكراتی‮ ‬فرە حزبی‮ ‬بێتەدی‮. ‬لەگەڵ جەنابی‮ ‬سەرۆك مام جەلال و برایانی‮ ‬دیكە لە رابەرانی‮ ‬حزبەكانی‮ ‬كوردستان چەندجار چووینە بەغدا و هەموو هەوڵێكمان دا لەگەڵ برایانی‮ ‬دیكەمان لەحزبەكانی‮ ‬شیعە و سوننە و پێكهاتەكانی‮ ‬دیكە بۆ ئەوەی‮ ‬یارمەتیان بدەین،‮ ‬پێمان گوتن ئەزموونی‮ ‬هەرێمی‮ ‬كوردستان لەژێر دەستی‮ ‬ئێوەدایە بۆ ئەوەی‮ ‬عێراقێكی‮ ‬تازە دروستبكەین،‮ ‬عێراقێك كە ماف و ئەركی‮ ‬هەموو تاك وپێكهاتەیەك تیایدا دیار بێت‮.‬
بەڵام بەداخەوە دوای‮ ‬دە ساڵ چاوەڕوانی،‮ ‬بارودۆخ رۆژ بەڕۆژ بەرەو خراپتر دەچوو،‮ ‬راستە دەستوورێك بۆ عێراق لەساڵی‮ ‬2005 داندرا و كورد رۆڵی‮ ‬سەرەكی‮ ‬بینی‮ ‬لە داڕشتنی‮ ‬ئەو دەستوورە كە هەرچەندە بێ كەموكوڕی‮ ‬نەبوو،‮ ‬بەڵام بۆ ئەو سەردەم وئەوكاتە نەدەكرا لەوە زیاتر بەدەستبێت‮.‬
بۆ ماوەیەك بارودۆخەكە بەهێمنی‮ ‬بەڕێوەچوو بەڵام دوای‮ ‬ئەوەی‮ ‬دەسەڵاتی‮ ‬بەغدا كە خۆی‮ ‬بینی‮ ‬كە بەڕاستی‮ ‬توانای‮ ‬مادی‮ ‬لەبەردەستە،‮ ‬وای‮ ‬بۆچوو توانای‮ ‬سەربازی‮ ‬زۆریشی‮ ‬لەبەردەستە،‮ ‬نەك پابەندی‮ ‬نەبوو بەڵكو پاشەكشەیەكی‮ ‬وایكرد كە رۆژ بەڕۆژ دوژمنایەتی‮ ‬بۆ كورد و كوردستان ئاشكراتر وزیاتر بوو‮.‬
لەڕووی‮ ‬ئەمنی‮ ‬وسەربازی،‮ ‬رێككەوتن لەنێوانماندا هەبوو و ئەوان هیچ پایەندی‮ ‬نەبوون،‮ ‬وەك دەزانن ماددەی‮ ‬140 پشتگوێخرا ومەسەلەی‮ ‬نەوت وغاز هەر گرنگیان پێنەدا،‮ ‬مەسەلەی‮ ‬پێشمەرگەش هیچ‮. ‬ئێمە لەسەر ئەوە رێككەوتبووین لەگەڵ بەغدا و ئەمەریكاییەكان كە بەشی‮ ‬پێشمەرگە لەچەك و تەقەمەنی‮ ‬ئەوان بیدەن و پێشمەرگەش ببێتە بەشێك لەدامەزراوەی‮ ‬بەرگری‮ ‬عێراق‮. ‬بەشێكی‮ ‬زۆر لەو چەكانەی‮ ‬بۆ پێشمەرگە هاتن لەسەربازگەی‮ ‬تاجی‮ ‬داندران تابێتە كوردستان،‮ ‬دەسەڵاتی‮ ‬بەغدا نەیانهێشت وئەمەریكاییەكانیش نەیانتوانی‮. ‬جا نازانین ئێستا ئەو چەكانە دراونەتە داعش‮ ‬یاخود ماون،‮ ‬بەڵام نەیانهێشت‮ ‬یەك فیشەك بۆ پێشمەرگە بێت‮.‬
مەسەلەی‮ ‬ماددەی‮ ‬140 چەندجار هاوارمان لەبارەوە كرد،‮ ‬ئەوان دەیانگوت ماددەی‮ ‬140 بەهیچ شێوەیەك نەماوە وتەواو بووە،‮ ‬لە مەسەلەی‮ ‬نەوت وغازیش لەساڵی‮ ‬2007 ‮ ‬لەسەر پرۆژەیەك رێككەوتین بۆ‮ ‬یاسای‮ ‬نەوت وغاز وپاشكۆیەك هەبوو كە ئەگەر تامانگی‮ ‬5ی‮ ‬2007 ‮ ‬دەرباز نەبوو،‮ ‬هەرێم وحكومەتی‮ ‬فیدراڵ مافی‮ ‬خۆیانە رێككەوتن ئیمزا بكەن ولەگەڵ كۆمپانیاكان رێكبكەون ونەوت دەربهێنن تا رێككەوتنەكە دەرباز دەبێت،‮ ‬ئەم رێككەوتنە ساڵی‮ ‬لەمانگی‮ ‬شوباتی‮ ‬2007 ‮ ‬كراوە‮. ‬كەواتە ئێمە‮ ‬یەك شتمان نەكرد بەبێ ئەوەی‮ ‬دەستوور رێگەی‮ ‬پێدابێت‮ ‬یان رێككەوتنی‮ ‬لەسەر كرابێت‮.‬
ئێمە هۆشداری‮ ‬زۆرمان لەبارەی‮ ‬بارودۆخی‮ ‬عێراقەوە دا كە بەرەو تاكڕەوی‮ ‬دەچێت و بەرەو هەڵدێر دەڕوات بەڵام بەداخەوە بەجدی‮ ‬وەرنەگیرا تاكو گەیشتە ئەمڕۆ كەدەیبینین،‮ ‬ئێستا عێراق وایلێهات و رەنگە پێشمان خۆش نەبێت وابڵێین بەڵام عێراق پارچە پارچە بووە و ئێمەی‮ ‬خەڵكی‮ ‬هەرێمی‮ ‬كوردستان لەو پارچە پارچە بوونە بەرپرس نین و سیاسەتی‮ ‬چەوتی‮ ‬دەسەڵاتدارانی‮ ‬بەغدا هۆكاری‮ ‬ئەو بارودۆخەن كە بەسەر عێراقەوە هاتووە،‮ ‬نەحیسابیان بۆ شیعە كرد نە بۆ سوننە نە بۆ كورد،‮ ‬تاكڕەوی‮ ‬زاڵ بوو ولەكۆی‮ ‬نزیكەی‮ ‬16‮-‬17 فیرقەی‮ ‬سوپای‮ ‬عێراق ئێستا‮ ‬12‮-‬14 یان تێكشكاون و دەیانەوێ بیكەنە خەتای‮ ‬كورد‮.‬
سەیر ئەوەیە سیاسەتی‮ ‬چەوتی‮ ‬ئەوان بووەهۆی‮ ‬شكست لەڕووی‮ ‬سیاسی‮ ‬و ئەمنی‮ ‬و سەربازی‮ ‬و خزمەتگوزاری‮ ‬و ئابووری‮ ‬ولەجیاتی‮ ‬ئەوەی‮ ‬دان بەشكستی‮ ‬خۆیان دابهێنن دێن لەدوای‮ ‬پاساو دەگەڕێن و لەهەموویشی‮ ‬ئاسانتر ئەوەیە لەخەیاڵی‮ ‬خۆیان تاوانباركردنی‮ ‬كوردە بەوەی‮ ‬ئەوان هۆكار بوونە‮.‬
ئەو بارودۆخەی‮ ‬ئێستا بەتایبەتی‮ ‬ئەوەی‮ ‬دوای‮ ‬رووداوەكانی‮ ‬مووسڵ روویداوە بارودۆخێكی‮ ‬تازەیە و زۆر زەحمەتە بۆ دۆخی‮ ‬جاران بگەڕێتەوە و‮ ‬ڕەنگە ئەوان وا نیشانبدەن كە كورد وەك بەعەرەبی‮ ‬دەڵێن(شەماتە‮)‬یان پێبكات بەم بارودۆخە بەڵام زۆر هەڵەن و ئێمە هیچ كاتێك نەمانویستووە نە خوێنی‮ ‬سوننە بڕژێ نەشیعەو ویستومانە بەیەكەوە بژین و بەیەكەوە هەوڵبدەین بەڵام بەڕاستی‮ ‬ئەم دەسەڵاتە ئەم دەرفەتەی‮ ‬لەهەموولایەك ستاندەوە‮.‬
شەش مانگ پێشی‮ ‬ئێستا زانیاری‮ ‬تەواومان لەبەردەست بوو كە ئەم تیرۆریستانە لەلەسووریاوە هاتوونە مووسڵ هاتوون ولەباشووری‮ ‬رۆژئاوای‮ ‬مووسڵ لەشاری‮ ‬حەزەر ولەوێ بەتەمان بنكە دروست بكەن وخۆیان قایم بكەن وسەربازگە دروستبكەن وچەك بێنن،‮ ‬چەكێكی‮ ‬زۆریان لەسوریا دەستكەوتبوو‮. ‬من خەبەرم بۆ خودی‮ ‬بەڕێز مالیكی‮ ‬لەگەڵ وەزیرانی‮ ‬خۆمان وباڵیۆزی‮ ‬ئەمەریكا وسەید عەمار حەكیم نارد،‮ ‬خۆیشم بە تەلەفۆن قسەم لەگەڵی‮ ‬كرد وگوتم‮ : ‬كاكە تۆ ئێستا وات لێهاتووە هەموو شتێكت لەیاد چووە وخەریكی‮ ‬ئەنبار و رومادین و بارودۆخی‮ ‬مووسڵ لەوێ ترسناكترە،‮ ‬ئەوانە بۆ ئێمە‮ ‬وئێوەش مەترسین،‮ ‬ئەوان هێشتا خۆیان نەگرتووە با ئۆپەراسیۆنێك بكرێت كە نەتوانن خۆیان بگرنەوە‮ ‬،‮ ‬لەهەندێ شوێن گوتبووی‮ ‬كورد دەیانەوێ هەژموونی‮ ‬خۆیان فراوان بكەن ودەست بەسەر ئەو ناوچانەدا بگرن وبەمنی‮ ‬گوت تۆ ئاگاداری‮ ‬كوردستان بە بارودۆخی‮ ‬خۆمان لەژێر كۆنترۆڵدایە‮.‬
بە نیسبەتی‮ ‬ئێمە وەكو سیاسەتی‮ ‬هەرێمی‮ ‬كوردستان من حەزدەكەم بەڕاشكاوی‮ ‬بڵێم ئێمە بەهەموو شێوەیەك دژی‮ ‬تیرۆر وتیرۆریستانین بەڵام دەبێ ئەوە جیابكەینەوە كە هەموو سوننە تیرۆریست نین وئێمە بەهیچ شێوەیەك شەڕی‮ ‬تایفەیی‮ ‬ناكەین وشەڕی‮ ‬سوننە وشیعە ناكەین‮. ‬بەڵام سیاسەتی‮ ‬ئەم برادەرە وایكرد لەناو سوننە توندڕەوە وتیرۆریستان باڵادەست بوون ولەناو شیعەش خەڵكێكی‮ ‬توندڕەو جێی‮ ‬خۆیان بگرن وئەوانەی‮ ‬میانڕەون وباوەڕیان بە پێكەوە ژیان هەیە هیچ دەسەڵاتێكیان نەمێنێ،‮ ‬بۆیە ئەگەر گلەیی‮ ‬لەكورد بكرێت ئێمەش ئەو پرسیارە دەكەین‮ : ‬ئێمە چی‮ ‬بكەین؟
من باسی‮ ‬ئەوەی‮ ‬پێشتر ناكەم،‮ ‬من باسی‮ ‬دە ساڵی‮ ‬رابردوو دەكەم،‮ ‬دە ساڵ چاوەڕوانیمان كرد رۆژ بەڕۆژ بارودۆخەكە خراپتر بوو،‮ ‬باشە دە ساڵی‮ ‬دیكە چاوەڕوانی‮ ‬چیتر بكەین؟ خۆ دەبێ بیرێك لە چارەنووسی‮ ‬خۆمان وئایندەی‮ ‬خۆمان بكەینەوە‮. ‬كاتێك كە‮ ‬یەكێك تاكڕەوی‮ ‬پەیڕەو بكات وهەموو بڕیارەكان خۆی‮ ‬بیدات دەبێ تەحەمولی‮ ‬بەرپرسیارێتی‮ ‬ئەنجامی‮ ‬هەڵەكانی‮ ‬خۆی‮ ‬بكات،‮ ‬ئەوەی‮ ‬لەمووسڵ روویدا شتێكی‮ ‬كەم نەبوو و هۆكارەكەیشی‮ ‬ئەوە نەبوو كە تیرۆریستان بەهێزن‮ ‬،‮ ‬بەپێی‮ ‬زانیاری‮ ‬دروست وتەواو كە ئێمە هەمانە تیرۆریستات تەنها مەبەستیان ئەوە بوو بێن زیندانی‮ ‬بادۆش داگیربكەن وزیندانیان ئازاد بكەن وبەهیچ شێوەیەك لەو باوەڕەدا نەبوون كە سوپای‮ ‬عێراق بەمشێوەیە تێكبشكێت بەڵام فەرماندەكانی‮ ‬سوپای‮ ‬مالیكی‮ ‬لە مووسڵ هی‮ ‬هێزی‮ ‬زەمینی‮ ‬وعەمەلیات وفەریق روكن وهەموو فەریقەكان،‮ ‬زیادبوونی‮ ‬فشار لەسەر سەربازگەی‮ ‬غزلانی‮ ‬ئەوان رایانكرد،‮ ‬كە رایانكرد سوپا وسەربازانی‮ ‬سوپا هەموویان تێكشكان وبەرگریان نەكرد وپەنایان بۆ پێشمەرگە هێنا وئەو تێكشكانە تا تكریت وئەو ناوچانە بەردەوام بوو ولەزۆر شوێن خەڵك خۆیان پەلاماری‮ ‬شوێن وپێگەی‮ ‬سوپای‮ ‬دەدا،‮ ‬داعش هەموویان لە هەزار دووهەزار كەس زیاتر نەبوون،‮ ‬لەكوێ دووهەزار كەس ئەم كارەی‮ ‬كردووە وەكو ئەوەی‮ ‬داعش كردی‮ ‬لەماوەی‮ ‬24 كاتژمێردا توانیان لەمووسڵ تا تكریت داگیربكەن؟
داعش بەتەنها نین ونزیكەی‮ ‬10‮-‬15 رێكخراوی‮ ‬دیكەن‮ ( ‬بەعسیەكانن،‮ ‬سوپای‮ ‬نەقشەبەندین،‮ ‬جیش الاسلام،‮ ‬جیش محمد،‮ ‬جیش المجاهدین‮) ‬واتا تێكەڵن وهیچ گومانێك لەوەدا نیە كە خۆیشیان لەنێو خۆیاندا تووشی‮ ‬شەڕ‮ ‬ببن،‮ ‬ئەگەر بارودۆخێكی‮ ‬دیكە لەعێراق دروست ببێت‮. ‬مالیكی‮ ‬یەك فەرماندەی‮ ‬لەشكرێكی‮ ‬بەشێوەی‮ ‬یاسایی‮ ‬دانەناوە،‮ ‬كە پێویست بوو لە ئەنجومەنی‮ ‬وەزیران فەرماندەی‮ ‬لەشكر پێشنیار بكرێت وپەرلەمان پەسەندی‮ ‬بكات وسەرۆكی‮ ‬كۆمار ئیمزای‮ ‬بكات‮. ‬یەكێكیش لەو فەرماندانە بەمشێوەیە دانەمەزراون وهەموویان بەفێڵی‮ ‬یاسایی‮ ‬دامەزراون وەكو وەكیلی‮ ‬فەرماندە خۆی‮ ‬دایناون وئێستاش بێن گلەیی‮ ‬لە هەرێمی‮ ‬كوردستان وپێشمەرگە بكەن كە بوونەتە هۆكاری‮ ‬تێكشكانی‮ ‬ئەم سوپایە وئەمەش‮ ‬غەدرێكی‮ ‬زۆر گەورەیە وهیچ بنەمایەكی‮ ‬نیە وپێشمەرگە لەهەر شوێنێك بوایە ئامادەبوو بەرگری‮ ‬بكات وپشتگیری‮ ‬سوپایشی‮ ‬دەكرد وسوپاش داڕما وهیچی‮ ‬نەما‮.‬
گلەیی‮ ‬ئەوە دەكرێت چۆن پێشمەرگە هاتوون ئەو شوێن‮ ‬و ناوچە كوردستانیانەی‮ ‬دەرەوەی‮ ‬ئیدارەی‮ ‬هەرێمیان گرتووە؟ پرسیار ئەوەیە پێشمەرگە وهەرێم چیان كردووە؟ چاوەڕوان بواین داعش بهاتبایە وئەو ناوچانەیان هەموو داگیر كردبوایە وئەو خەڵكەیان دەربەدەر كردبوایە؟ هەر بۆ زانیاری‮ ‬ئێوەی‮ ‬بەڕێز،‮ ‬چوار رۆژ بەر لەوەی‮ ‬مووسڵ بگیرێت دیسان پێشنیار كرابوو پێشمەرگە پاڵپشتی‮ ‬ئەوان بكات بۆ ئەوەی‮ ‬مووسڵ نەگیرێت ئەوان گوتیان نەخێر بانزیكی‮ ‬مووسڵ نەبن‮. ‬لەبەر ئەوە خۆیان بەرپرسن لەوەی‮ ‬بەسەرخۆیاندا هاتووە‮. ‬زۆر كەس رەنگە وا تەسەور بكات پێشمەرگە دوای‮ ‬9ی‮ ‬حوزەیران چوو ئەو ناوچانەی‮ ‬گرتەوە،‮ ‬نەخێر لەدوای‮ ‬2003 پێشمەرگە لەكەركووك وخانەقین وشنگار ومەخموور ولەهەندێك شوێنیش بەتەنها بوو ولەهەندێك شوێن سوپای‮ ‬عێراق بەتەنها بوو ولەهەندێك شوێنیش بەیەكەوە بوون‮. ‬لەو شوێنانەی‮ ‬سوپای‮ ‬عێراق بەتەنیا بوو رایكرد وبەجێی‮ ‬هێشت پێشمەرگە چوو ئەو شوێنانەی‮ ‬گرتەوە ئەگینا شوێنەكانی‮ ‬دیكە هەر لەدەستی‮ ‬پێشمەرگە بووە‮. ‬ئێستاش ئێمە بەدرێژایی‮ ‬1050 كیلۆمەتر لەگەڵ دەوڵەتێكی‮ ‬دیكە لەگەڵ دەوڵەتێكی‮ ‬تازە هاوسنوورین،‮ ‬ئنجا تیرۆریستن چین،‮ ‬بەڵام ئەمە ئەمری‮ ‬واقیعە و ئێستا لەگەڵ ئەوان هاوسنوورین و ئێمە‮ ‬15 كیلۆمەتر سنوورمان لەگەڵ عێراق ماوە ئەویش لە نەفتخانە تا ناوچەی‮ ‬خانەقین‮. ‬ئەگەر پێشمەرگە ئەوەی‮ ‬نەكردابوایە ئەوە كارەساتەكە دوو بەرابەر دەبوو‮ . ‬لەگەڵ ئەوەشدا نیو ملیۆن ئاوارە وكۆچبەری‮ ‬دیكە هاتوون وبوونەتە بارێكی‮ ‬زۆر قورس لەسەر هەرێم وئێستا زیاتر لە‮ ‬یەك ملیۆن ئاوارە لەكوردستانن وئەوە ئەركێكی‮ ‬زۆر قورسە كەوتۆتە سەر شانی‮ ‬هەرێم وئەمە بۆ كورد وكوردستان وخەڵكی‮ ‬كوردستان بەڕاستی‮ ‬جێگەی‮ ‬شانازیە چونكە بۆتە جێگەی‮ ‬پێزانینێكی‮ ‬زۆر لەسەر ئاستی‮ ‬نێونەتەوەیی‮ ‬وهەموو دونیا بەچاوێكی‮ ‬رێزەوە سەیری‮ ‬كوردستان دەكەن كە بۆتە پەناگەیەك بۆ ئەم هەموو خەڵكە لێقەوماوە‮.‬
ئەوانەی‮ ‬كە ئێستا گلەیی‮ ‬ئەوە دەكەن ئێمە بووینە هۆكار بۆ رووخانی‮ ‬مووسڵ،‮ ‬پێیان دەڵێین فەرماندەكانتان هۆكاری‮ ‬رووخانی‮ ‬مووسڵن،‮ ‬گریمان ئەوە وایە،‮ ‬ئەی‮ ‬لە فەللوجە چی‮ ‬لەرومادی‮ ‬چی‮ ‬لە تكریت ولەخودی‮ ‬بەغدا چی‮ ‬ئەمەش هەر خەتای‮ ‬كوردە؟
ئێستاش بەڕێزان وەكو گوتم بارودۆخێكی‮ ‬تازەیە،‮ ‬ئەو ناوچانەی‮ ‬لەدەرەوەی‮ ‬هەرێمی‮ ‬كوردستان بوون ئێستا لەكۆنترۆڵی‮ ‬پێشمەرگەدان ومن بە هەموو بڕوایەكەوە بەهەموو ئەو برایانە دەڵێم چ عەرەب چ توركمان چ كلدان چ ئاشووری‮ ‬لەو ناوچانە ئێمە دەبێ پێكەوە ژیانێكی‮ ‬وا دروستبكەین ببێتە نموونە بۆ هەموولایەك‮. ‬ئێمە دەبێ برایانە بەیەكەوە بژین ویەكسان بین لەئەرك ولەمافەكان‮. ‬ئێستا دەڵێن نەخێر ماددەی‮ ‬140 ماددەیەكی‮ ‬دەستووریە و ئێمە بەرگری‮ ‬لەیەكپارچەیی‮ ‬عێراق دەكەین و هەڕەشەمان لێدەكەن،‮ ‬پێشی‮ ‬ئێستا دەیانگوت ماددەی‮ ‬140 مردووە وتەواوبووە،‮ ‬بەنیسبەتی‮ ‬ئێمەش كە دەڵێین ماددەی‮ ‬140 تەواو بووە ئەوەیە كە زۆر قۆناغی‮ ‬بڕیوە ماوەتەوە مەسەلەی‮ ‬ریفراندۆم لەو ناوچانە كە دەبێ ئەم خەڵكە بڕیار لە چارەنووسی‮ ‬خۆی‮ ‬بدات بۆیە پێموایە پەرلەمانی‮ ‬بەڕێز دەبێ دیراسەتی‮ ‬ئەو بارودۆخە بكات كە چۆن ئەم هەنگاوە بهاوێژرێت ئەگینا ئەوانەی‮ ‬بە تەمای‮ ‬ئەوە بن بەزۆر ئەو ناوچانە بگرنەوە پێموایە تووشی‮ ‬هەڵەی‮ ‬زۆر زۆر گەورە دەبنەوە پێشمەرگە لەو ناوچانە بۆ پاراستنی‮ ‬خەڵكی‮ ‬ئەو ناوچانە لەوێن ولەژێر فشاری‮ ‬هیچ كەسێك پاشەكشە ناكەن‮. ‬
یەكپارچەیی‮ ‬عێراق ئەوان تێكیاندا و سیاسەتی‮ ‬ئەوان وایكرد عێراق پارچە پارچە ببێت نەوەكو كورد ببێتە هۆكاری‮ ‬ئەوە،‮ ‬باسی‮ ‬ئەوە دەكەن كورد نابێ بڕیار لەچارەنووسی‮ ‬خۆی‮ ‬بدات چونكە ئەمە هاودژی‮ ‬دەستوورە،‮ ‬باشە با بۆ دەستوور بگەڕێینەوە چونكە من باسی‮ ‬شتێك ناكەم لەدەرەوەی‮ ‬دەستوور،‮ ‬لە دەستووردا هاتووە‮: ‬پابەندبوون بەم دەستوورە‮ ‬یەكبوون ویەكێتی‮ ‬خاكی‮ ‬عێراق دەپارێزێت،‮ ‬ومەرجە بۆ مانەوەی‮ ‬عێراق بە‮ ‬یەكپارچەیی‮. ‬دەیەها وسەدەها نموونە زیاتر دێنین بەوەی‮ ‬كە پابەند نەبوون بەم دەستوورە،‮ ‬بەچ دەستوورێك بەچ مافێك بە چ‮ ‬یاسایەك ئەم هەموو شتەیان لەدژی‮ ‬گەلی‮ ‬كورد كرد؟ بۆیە هەر چ هەنگاوێك ئێمە بینێین دیسان دەڵێین دەستووریە ودەستوور رێگەی‮ ‬بە ئێمە داوە وئەو مافەی‮ ‬بە ئێمە داوە ومادام پابەند نەبن بەدەستوور كە مەرجی‮ ‬مانەوەی‮ ‬عێراقە بەیەكپارچەیی‮ ‬ئەوا ئێمە مافی‮ ‬خۆمانە بڕیار لەچارەنووسی‮ ‬خۆمان بدەین،‮ ‬باهەر رێكخراوێكی‮ ‬نێونەتەوەیی‮ ‬بێت بزانێت ئێمە پابەندی‮ ‬ئەم دەستوورە نەبووین‮ ‬یان ئەوان؟‮ ‬
ئێمە نموونەی‮ ‬زۆرمان لەبەرچاوە،‮ ‬یەكگرتنی‮ ‬ئارەزوومەندانە نەبێت سەرناگرێت،‮ ‬لەتلەتبوونی‮ ‬بەزۆریش سەرناگرێت،‮ ‬ئەڵمانیا وچیكۆسلۆڤاكیا،‮ ‬ئەڵمانیا بەزۆر لەتكرا دوای‮ ‬چل ساڵ‮ ‬یەكتریان گرتەوە چونكە لەدژی‮ ‬ویست وئارەزووی‮ ‬خەڵك بوو،‮ ‬چیكۆسلۆڤاكیا دوو میللەت بوون بەزۆر پێكەوە لكێندرابوون ودەوڵەتێكیان دروستكرد،‮ ‬دوای‮ ‬چل ساڵ لێك جیابوونەوە چونكە بەزۆر بەیەكەوە لكێندرابوون وبەئارەزووی‮ ‬خۆیانەوە نەبوو‮.‬
دەبێ پەند لەو ئەزموونانە وەربگرن وناتوانن كورد وخەڵكی‮ ‬كوردستان بچەوسێننەوە وبڵێن بەیەكەوە دەبین‮. ‬ئەم پەرلەمانە بەڕێزە دوای‮ ‬2003 ‮ ‬بڕیاریدا بەوەی‮ ‬لەگەڵ عێراق دەبین بە‮ ‬یەكێتییەكی‮ ‬ئارەزوومەندانە لەگەڵ عێراق دەبین وعێراقێكی‮ ‬فیدراڵ دادەمەزرێنین،‮ ‬ئەوان ئەو عێراقەیان تێكدا بۆیە دەبێ گلەیی‮ ‬لەخۆیان بكەن ونابێ گلەیی‮ ‬لەخەڵكی‮ ‬كوردستان بكەن و قابیلی‮ ‬قبووڵ نیە‮.‬
هەروەك گوتم ئێمە ناكەوینە شەڕی‮ ‬تایفەیی‮ ‬وبەرگری‮ ‬لەسنووری‮ ‬هەرێم دەكەین و تا چارەنووسی‮ ‬ئێمە‮ ‬یەكلایی‮ ‬دەبێت ئێمە بەوپەڕی‮ ‬تواناوە‮ ‬یارمەتی‮ ‬برایانی‮ ‬شیعە وسوننە دەدەین بۆ ئەوەی‮ ‬لەو قەیرانە دەربچن بەڵام بەڕاستی‮ ‬ئەمە لەگەڵ خەڵكێكی‮ ‬تازە كە بڕوایان بەدەستوور وپێكەوە ژیان ودیموكراسی‮ ‬هەبێت نە لەگەڵ ئەو كەسانەی‮ ‬عێراقیان تێكدا ووڵاتەكەیان وێران كرد‮.‬
بەو سیاسەتە ئەوان نەیانتوانی‮ ‬شكست بەتیرۆریستان بهێنن و نەیانتوانی‮ ‬یەكڕیزی‮ ‬خەڵكی‮ ‬عێراق بپارێزن وتەنها لەوە دەگەڕێن خەڵكی‮ ‬دیكە تۆمەتبار بكەن وەكو ئەوەی‮ ‬خۆیان هیچ هەڵەیەكیان نەكردبێ وهەڵەی‮ ‬ئەوان نەبێ ونە بایان دیبێت نە باران‮.‬
ئێستا ئێمە لەبارودۆخێكداین كە دەبێ چی‮ ‬بكەین؟ رەنگە بەڕێزتان ئەو پرسیارەتان لا دروست ببێت هەڵوێستی‮ ‬دەرەوە لەبارەی‮ ‬مافی‮ ‬چارەنووسی‮ ‬خۆمان وەكو كورد چی‮ ‬بێت؟ جاران باسكردنی‮ ‬ئەو بابەتە قەدەغە بوو كەسێك نەیدەتوانی‮ ‬باسی‮ ‬لێوە بكات و هیچ كەسێكیش گوێی‮ ‬لێنەدەگرتی،‮ ‬ئێستا نەرمی‮ ‬زۆر لەمبارەیەوە هەیە و لە وڵاتێك تا وڵاتێكی‮ ‬دیكە جیاوازە،‮ ‬بەڵام لەئەنجامدا دەبێ ئەوە بزانین ئێمەی‮ ‬خەڵكی‮ ‬كوردستان دەبێ ئەو بڕیارە بدەین نەوەكو كەسانێكی‮ ‬دیكە لەجیاتی‮ ‬ئێمە بڕیار بدەن‮.‬
بۆیە من بە پێویستی‮ ‬دەزانم ئەو پێشنیارەتان پێشكەش بكەم بەوەی‮ ‬پەلە بكرێت بۆ دانانی‮ ‬كۆمیسیۆنی‮ ‬سەربەخۆی‮ ‬هەڵبژاردن بۆ هەرێمی‮ ‬كوردستان كە ئەمەش هەنگاوی‮ ‬یەكەمە،‮ ‬دووهەم‮: ‬ئامادەسازی‮ ‬بكرێت بۆ دەستپێكردنی‮ ‬ریفڕاندۆم بۆ دیاریكردنی‮ ‬چارەنووس،‮ ‬بەمە هەڵوێستمان بەهێز دەبێت و چەكێكی‮ ‬بەهێزمان بەدەستەوە دەبێت،‮ ‬بەڵام ئەمە چۆن دەكرێت وچۆن دەبێت هەنگاوی‮ ‬پێویست دەبێ ئێوە دیراسەتی‮ ‬بكەن وهەنگاوی‮ ‬بۆ بنێن بەڵام كاتی‮ ‬ئەوە هاتووە ئێمە خۆمان چارەنووسی‮ ‬خۆمان دیاری‮ ‬بكەین وچاوەڕێی‮ ‬كەس نەبین ئەو كارەمان بۆ بكات،‮ ‬ولەچەند ساڵی‮ ‬رابردووشدا ئێمە ئەوەمان سەلماندووە كە هیچ هەڕەشە نەبووین بۆ دەورو دراوسێمان وئێمە فاكتەری‮ ‬خێر بووین وهەرواش دەبین ووەكو باسیشمكرد ئێمە تا ئەوە‮ ‬یەكلایی‮ ‬دەبێتەوە ئێمە بەهەموو توانایی‮ ‬خۆمانەوە‮ ‬یارمەتی‮ ‬برایانی‮ ‬شیعە وسوننەمان دەدەین بۆ ئەوەی‮ ‬عێراق لەم قەیرانە دەرباز ببێت‮.‬
كێشەی‮ ‬عێراق كێشەیەكی‮ ‬سیاسیە و بەپلە دوو سەربازیە ودەبێ بەشێوەیەكی‮ ‬سیاسی‮ ‬لەبنەڕەتەوە چارەسەر بكرێت ومن لێرەدا بەپێویستی‮ ‬دەزانم سوپاسی‮ ‬یەك هەڵوێستی‮ ‬ویەكڕیزی‮ ‬خەڵكی‮ ‬كوردستان وحزبە سیاسیەكان وهەموو رێكخراوە جەماوەریەكان وجەماوەری‮ ‬كوردستان بەتێكڕایی‮ ‬بكەم كە ئەمە مەرجی‮ ‬سەركەوتنە ولەهەموو شتێك بەهێزترە ولەهەموو پشتیوانیەك كاریگەرترە‮.‬
سوپاس وپێزانینی‮ ‬زۆر بۆ رۆڵی‮ ‬پێشمەرگەی‮ ‬قارەمان كەجارێكی‮ ‬دیكە سەلماندیان رۆڵەی‮ ‬بەوەفا و بەجەرگی‮ ‬ئەم گەلەن و ئێستا بەدرێژایی‮ ‬1050 كیلۆمەتر سنووری‮ ‬هەرێمی‮ ‬كوردستان دەپارێزن‮.‬
ئەمڕۆ رۆژی‮ ‬دروستكردنی‮ ‬ئایندەیە،‮ ‬هەموومان پێكەوە هاوكار بین وپشت بەخوای‮ ‬گەورە سەردەكەوین و من جارێكی‮ ‬دیكە دەڵێم دەبێ ئێمە خۆمان بڕیاری‮ ‬خۆمان بدەین و بەدڵنیاییشەوە دەڵێم دۆست وپشتیوانمان زۆرن و مومكینە موجازەفەی‮ ‬تیادابێت بەڵام كاتەكە لەبارە بۆ ئەوەی‮ ‬بەدونیا بڵێین ئێمە چیمان دەوێ،‮ ‬كەسیش ناتوانێت گلەییمان لێبكات وئێمە ناڵێین ئێمە ئێستا هەموو شتێك رادەگەیەنین بەڵام دەبێ خۆمان ئامادەبكەین وئەو ئامادەكاریەش لێرەوە دەكرێت،‮ ‬منیش لێرە نامەوێ درێژە بەقسەكانم بدەن وكاتی‮ ‬ئێوەی‮ ‬بەڕێز بگرم‮.‬
سوپاستان دەكەم بۆ گوێگرتنتان،‮ ‬وبۆ رەخساندنی‮ ‬ئەم دەرفەتە وچاوەڕوانی‮ ‬رۆژێكی‮ ‬خۆش وگەشین بۆ میللەتەكەمان وزۆر سوپاس‮.‬

 
چاپکردن   Share گه‌ڕانه‌وه‌