2017-10-10

شۆڕش پشدەری
خودی‮ ‬نوری‮ ‬مالیكی‮ ‬سەرۆك وەزیرانی‮ ‬پێشووی‮ ‬عێراق كە لەدووگەڕی‮ ‬حوكمداری‮ ‬و دەسەڵاتی‮ ‬ڕەهای‮ ‬دیكاتۆریانەیدا و ئێستاش كە خۆی‮ ‬مەڵاس داوە جارێكی‮ ‬تر بێتەوە سەر كورسی‮ ‬دەسەڵات،‮ ‬بەرامبەر بە گەلی‮ ‬كوردستان سیاسەتێكی‮ ‬دوژمنكارانەو ستەم گەرانە پیادەدەكات وەكو هاوشێوەكانی‮ ‬سەدام حوسێنی‮ ‬دیكتاتۆری‮ ‬لە ناوچوو،‮ ‬ئەمەش دەری‮ ‬دەخات كە لە عێراقی‮ ‬نوێشدا دەسەڵاتدارانی‮ ‬عێراق سیاسەتیان بەرامبەر گەلی‮ ‬كورد نەگۆڕاوەو بە هەمان نەهج و ئەجندای‮ ‬بكگڕاوەندی‮ ‬حكومەتە‮ ‬یەك لەدوایەكانی‮ ‬عێراق مامەڵە لە تەك نەتەوەی‮ ‬كورد دەكەن و هیچ حیسابێك بۆ مافەڕەواكانی‮ ‬كورد ناكەن،‮ ‬كە بەدرێژایی‮ ‬مێژوو شۆڕشەكانی‮ ‬گەلی‮ ‬كوردستان خەباتیان بۆ كردووەو گەورەترین قوربانیشیان پێناودا داوە،‮ ‬بەڵكو بە پێچەوان حكومەتە‮ ‬یەك لە دواییەكانی‮ ‬عێراق بەردەوام خەڵكی‮ ‬كوردستانیان ئەنفال و كیمیا باران و زیندە بەچاڵ كراوە‮.‬
هەروەها پاش كەوتنی‮ ‬رژێمی‮ ‬سەددام حكومەتەكانی‮ ‬یەك لە دواییەكەكانی‮ ‬عێراق ماددەی‮ (‬140‮)‬ی‮ ‬دەستووریان جێ بەجێ نەكرد و دەستیان كرد بە پەراوێز و كەنار خستنی‮ ‬كوتلە و سیاسەتمەدار و بەرپرسەكانی‮ ‬كوردستان لە نێو حكومەتی‮ ‬عێراقدا،‮ ‬لەم رووەوە بنەمای‮ ‬شەراكەتی‮ ‬كورد و عەرەب لە عێراقدا نابەدی‮ ‬گرت و دەستیان كرد بە خۆسەپاندن و پەیرەوكردنی‮ ‬بنەمای‮ (‬زۆرینە‮) ‬لە نێو پەرلەمانی‮ ‬عێراق و حكوومەتدا،‮ ‬كەواتە پشت بەستن بە دەرنجامی‮ ‬ریفراندۆم و بڕیار و ئیرادەی‮ ‬خەڵكی‮ ‬كوردستان باشترین بژاردە بۆ دەسەڵات و سەركردایەتی‮ ‬سیاسی‮ ‬كوردستان‮ ‬ڕاگەیاندنی‮ ‬دەوڵە تی‮ ‬سەربەخۆی‮ ‬كوردستانە‮.‬
نوری‮ ‬مالیكی‮ ‬لەم دوایانەش‮ ‬ڕاگەیاندو وتی‮ : "‬كورد بۆی‮ ‬نییە لە ئەنجامە ناشەرعییەكانی‮ ‬ریفراندۆم بڕوانێت و دەبێ هەڵ بوەشێنرێتەوە‮". ‬هەڕەشەیەكی‮ ‬تازە نیە و زۆر جاری‮ ‬تریش لەم هەڕەشانە بەرامبەر گەلی‮ ‬كوردستان كراون،‮ ‬بەڵام ئەوەی‮ ‬جێگای‮ ‬باسە دەبێت گەلی‮ ‬كورد و سەركردایەتی‮ ‬سیاسی‮ ‬كورد لە م بارەوە هەڵوێست وەربگرن،‮ ‬دەبێ ئەم جۆرە هەڕەشانە بە هێند وەرگیرێن و هەڵوێستەیان لە بەرامبەر وەرگیرێت،‮ ‬هەروەك چۆن سەرۆكایەتی‮ ‬هەرێم و هێزی‮ ‬پێشمەرگەی‮ ‬كوردستان هەڕەشە و گوڕەشەكانی‮ ‬نوری‮ ‬مالیكیان بەرپەرچ دایەوە و‮ ‬ڕەتیان كردەوە و هیچ حیسابێكیان بۆ گوتە و قسە سواوەكان و قەوانە كۆنەكەی‮ ‬سەرانی‮ ‬مەزهەب گەرایی‮ ‬و شۆڤێنستە عەرەبەكان نەكردو پاڵپشت بە ئیڕادەیەكی‮ ‬بە هێزی‮ ‬نیشتیمانی‮ ‬و جەختیان لە پاراستنی‮ ‬هەرێمی‮ ‬كوردستان كردەوە لەهەر دەست درێژەیەك و تەحەدیەك،‮ ‬هەروەها موكوڕ‮ ‬بوون لەسەر ئەنجام دانی‮ (‬ڕیفراندۆم‮) ‬لە هەرێمی‮ ‬كوردستان‮. ‬ئەوەی‮ ‬لێرەدا گرنگە هاونیشتیمانیان بزانن و درك بەو‮ ‬ڕاستە واقیعە بكەن،‮ ‬كە حكومەتی‮ ‬فیدڕاڵی‮ ‬عێراق لەوەتی‮ ‬دامەزراوە لە عێراقی‮ ‬نوێدا،‮ ‬لەدوای‮ ‬ڕوخانی‮ ‬ڕژێمی‮ ‬بە عسی‮ ‬عێراق لە‮ (‬9/‮ ‬نیسانی‮ ‬2003 ‮) ‬كە عێراقی‮ ‬نوێ بە چەند قۆناغێكی‮ ‬مەترسیداردا تێپەڕیووە و كردەوە تیرۆرستەكان لە عێراق بە گشتی‮ ‬و بە‮ ‬غدای‮ ‬پایتەخت‮ ‬بە تایبەتی‮ ‬و گرژی‮ ‬و ئاڵۆزیەكانی‮ ‬نێوان شیعەو سوننەو داگیر كردنی‮ ‬خاكی‮ ‬عێراق لە لایەن دەوڵەتی‮ ‬ئیسلامی‮ ‬عێراق و شام ناسراو بە‮ (‬داعش‮)‬،‮ ‬سوپای‮ ‬عێراق تاكو ئێستاكە كە لە كۆتایی‮ ‬شەڕی‮ ‬داعش دایە،‮ ‬گەلانی‮ ‬عێراق تووشی‮ ‬قەیرانی‮ ‬سیاسی‮ ‬و ئابوری‮ ‬هاتوون و لە ژیانێكی‮ ‬سەخت و تاڵدا دەگوزەرێنن و ئاسایش و تەناهی‮ ‬لە عێراقی‮ ‬نوێدا بەرقەرا نەبوو،‮ ‬بەڵكو گەلانی‮ ‬عێراق لە شەڕێكی‮ ‬تایفی‮ ‬و مەزهەبی‮ ‬تێوەگلاون و ئەوەش خزمەت بە گەلانی‮ ‬ئازادی‮ ‬خوازی‮ ‬عێراق ناكات،‮ ‬ئەمەش هەمووی‮ ‬لە ئەنجامی‮ ‬سیاسەتی‮ ‬هەڵەی‮ ‬حكومەتەكانی‮ ‬عێراق بەگشتی‮ ‬و حكومەتەكەی‮ ‬نوری‮ ‬مالیكی‮ ‬بە تایبەتی،‮ ‬هەر لە ئەنجوومەنی‮ ‬حوكمەوە تاكو كابینەكەی‮ ‬حەیدەر عەبادی،‮ ‬نەیان توانی‮ ‬كەشێكی‮ ‬ئاشتی‮ ‬و پێكەوە ژیان بخوڵقێنن لەبەرژەوەندی‮ ‬گەلانی‮ ‬عێراق و ئەوانیش پەنایان بۆكاری‮ ‬مەزهەبگەرای‮ ‬و ململانێی‮ ‬سیاسی‮ ‬و نەتەوەیی‮ ‬بردو لە ئەنجامدا بۆشایی‮ ‬ئەمنی‮ ‬و سیاسی‮ ‬لێكەوتەوە،‮ ‬كە بەزەری‮ ‬ئایندەی‮ ‬عێراق شكایەوە‮. ‬سەرۆك وەزیرانی‮ ‬عێراقی‮ ‬نوێ‮ (‬ئەیاد عەلاوی،‮ ‬ئیبراهیم جەعفەری،‮ ‬نوری‮ ‬مالیكی،‮ ‬حەیدەر عەبادی‮ ) ‬كە دەسەڵاتداربوون لە حكومەتی‮ ‬عێراقی‮ ‬فیدڕاڵدا،‮ ‬نەیان توانیووە كێشەی‮ ‬سیاسی‮ ‬كورد لە عێراقدا چارەسەر بكەن،‮ ‬چۆن حكومەتەیەك لەدوایەكانی‮ ‬عێراقی‮ ‬پێشوو نەیان كرد،‮ ‬ئەمەش هۆكارە كەی‮ ‬دیارو ئاشكرایە،‮ ‬لە عێراقدا عەقڵیەتێكی‮ ‬شۆڤێنستی‮ ‬عەرەبی‮ ‬دەمارگیر كاردەكات،‮ ‬كە جگە لە قەومیەتی‮ ‬عەرەبی‮ ‬حیساب بۆ هیچ نەتەوەو ئاینزاو ئەقلیەتێك ناكات،‮ ‬ئەمەش بیگومان هەڵەیەكی‮ ‬سیاسی‮ ‬بوو بە درێژایی‮ ‬مێژوو بەرامبەر خەڵكی‮ ‬كوردستان پیادە‮ ‬یان كردبوو،‮ ‬كە نزیكە سەدەیەك شەڕی‮ ‬خوێناوی‮ ‬لێكەوتەوەو ئاشتی‮ ‬و ئاسایش لە عێراقدا بەرقەرار نەبوو، بەڵكو گەلانی‮ ‬عێراق لە جەنگێكی‮ ‬وێرانكەرو خوێناوی‮ ‬تێوە گلابوون و شەڕی‮ ‬ناوخۆ لە نێوان شۆڕشەكانی‮ ‬كوردو حكومەتە‮ ‬یەك لەدوایەكانی‮ ‬عێراق بەردەوام بوو،‮ ‬تاكو‮ ‬ڕوخانی‮ ‬ڕژێمی‮ ‬سەدامی‮ ‬ستەمكارو دیكتاتۆر‮ ‬ی‮ ‬ڕۆژ هەڵاتی‮ ‬ناوەڕاست‮ .‬
لە عێراقی‮ ‬نوێدا حكومەتی‮ ‬فیدڕاڵی‮ ‬عێراق سیاسەتی‮ ‬بەرامبەر نەتەوەی‮ ‬كوردو سەركردایەتی‮ ‬سیاسی‮ ‬كورد،‮ ‬لە حكومەتەكانی‮ ‬پێشوو باشتر نەبوو،‮ ‬بەڵكو بڕیار بەدەستانی‮ ‬عێراق و ئەنجوومەنی‮ ‬وەزیران و پەرلەمانی‮ ‬عێراق،‮ ‬بە هەمان عەقڵیەتی‮ ‬حكومەتەكانی‮ ‬ڕابردوو‮ ‬ڕەفتاریان كردو ئیڕادەی‮ ‬ئەوەیان تێدا نەبوو بە گیانێكی‮ ‬نوێخوازانەو دیموكراتخوازانە كێشەكان لەگەڵ سەركردایەتی‮ ‬گەلی‮ ‬كورد چارەسەر بكەن وپێكەوە ژیان و‮ ‬ئاشتێكی‮ ‬ڕاستە قینە فەراهەم بكەن بۆ گەلانی‮ ‬عێراق و خەڵكی‮ ‬كوردستان لە عێراقدا بە شەریكێكی‮ ‬ڕاستە قینە و هاوبەش حیسابی‮ ‬بۆ بكرێت و هیچ گەل و نەتەوەیەك لە عێراقدا پەراوێز نەخرێت هەروەك چۆن كوردو سوننە لەدەسەڵاتی‮ ‬سیاسیدا پەراوێز خراون‮. ‬ئێستا لە هەموو كاتێك زیاتر عێراق لەبەر مەترسی‮ ‬یەك پارچەی‮ ‬خاكی‮ ‬عێراق دایە‮. ‬خەڵكی‮ ‬كوردستان لەدوای‮ ‬ڕوخانی‮ ‬ڕژێمی‮ ‬ڕەفتار فاشستی‮ ‬بەعس،‮ ‬ئارەزومەندانە لەسەر بنەمای‮ ‬دەستوور و شەراكەت و سازانی‮ ‬نیشتیمانی‮ ‬بەشداری‮ ‬پرۆسەی‮ ‬سیاسی‮ ‬عێراقی‮ ‬كرد، بەڵام سەركردە عێراقیەكان دەستوور و شەڕاكەتی‮ ‬ڕاستە قینە و سازانی‮ ‬نیشتیمانیان پێشێل كردو خەڵكی‮ ‬كوردستان و سوونەیان لەدەسەڵات و حوكمداری‮ ‬عێراق دورخستەوەو هیچیان بۆسوننەو خەڵكی‮ ‬كوردستان نەكرد جگە لە چەندان كێشەی‮ ‬سیاسی‮ ‬و نەتەوەیی‮ ‬هەڵواسراو كە لەنێون بەغدا و هەرێم ماونەتەوە و لەكاتێكدا توانی‮ ‬چارەسەرییان هەبوو‮ . ‬لەڕاستی‮ ‬دا ئەگەر واقیعبین بین،‮ ‬بۆمان دەردەكەوێت كە لە عێراقی‮ ‬نوێشدا ئەجندای‮ ‬عەقڵەیەتێكی‮ ‬ڕەها سیاسەت دەكات كە لەبەرژوەندی‮ ‬گەلانی‮ ‬عێراقدا نیە،‮ ‬بەڵكو لەبەرژوەندیی‮ ‬چەند لایەنەێكی‮ ‬سیاسی‮ ‬و مەزهەبی‮ ‬دیاری‮ ‬كراودایە،‮ ‬لە هەمان كاتدا دیمان لە ئەنجامی‮ ‬ئەو سیاسەتە هەڵەیە چ بۆشایەكی‮ ‬سیاسی‮ ‬و ئەمنی‮ ‬لە عێراقدا دروست بوو،‮ ‬كە تیرۆرستەكان تونیان سوود لەم دەرفەتە وەربگرن و سنوورێكی‮ ‬زۆر لە خاكی‮ ‬عێراق داگیر بكەن و زەرەر زیاتر لە‮ (‬35‮)‬ ملیار دۆلار لە عێراق بدەن‮ . ‬سەركردایەتی‮ ‬سیاسی‮ ‬كوردستان بۆماوەی‮ ((‬14 ‮)‬ ساڵ توانی‮ ‬بەرگەی‮ ‬ئەو سیاسەتە سەقەت و دوژمنكارانەیە بگرێت،‮ ‬توانی‮ ‬لە ساڵی‮ (‬2014‮)‬ تاكو ئێستا بەرگەی‮ ‬ئابڵۆقەی‮ ‬ئابوری‮ ‬و بڕینی‮ ‬مووچە و كەنارخستن رەفتارە فاشییەكانی‮ ‬حكومەتەكەی‮ ‬نوری‮ ‬مالیكی‮ ‬بگرێت كە ئێستاش بەردەوامە،‮ ‬كە بەبڕیارێكی‮ ‬سیاسی‮ ‬تاك لایەنەو بێ بەزەیانە‮ (‬بوجەی‮ ‬17%‮)‬ ی‮ ‬هەرێمی‮ ‬كوردستانی‮ ‬بڕی‮ ‬و بەوەش نەوەستا موچەی‮ ‬هەموو فەرمان بەرانی‮ ‬هەرێمی‮ ‬كوردستانیشی‮ ‬بڕی،‮ ‬كە ئەمانە قوتی‮ ‬خەڵكی‮ ‬كوردستان بوون‮ . ‬حكومەتی‮ ‬عێراق تاكو ئێستا موچە و موستەحەقاتی‮ ‬پێشمەرگەی‮ ‬سەرف نەكردووە‮ ‬،‮ ‬كە لە كاتێكدا لەدەستووری‮ ‬هەمیشەی‮ ‬عێراق بە پاسەوانی‮ ‬سنوور ناویان هاتووە،‮ ‬سەرەڕای‮ ‬ئەو تەنگژە و بەربەستانە،‮ ‬سەركردایەتی‮ ‬سیاسی‮ ‬كوردكوردستان،‮ ‬هەمیشە خوازیاربووە لەگەڵ حكومەتی‮ ‬ناوەندی‮ ‬عێراق كێشەكانی‮ ‬بە دیلۆگ و دانوستان چارەسەر بكات،‮ ‬بەڵام حكومەتی‮ ‬ناوەندی‮ ‬عێراق‮ ‬ڕێكەتنەكانیان پێشێل دەكرد و بەتەنگ داخوازیە‮ ‬ڕەواكانی‮ ‬كورد نەهاتن‮ . ‬بۆیە لە ئێستادا سەركردایەتی‮ ‬كورد و خەڵكی‮ ‬كوردستان باش تێگەیشتوون‮ ‬،كە سیاسەتی‮ ‬حكومەتەكانی‮ ‬عێراق بەرامبەر بە خەڵكی‮ ‬كوردستان و سەركردایەتی‮ ‬سیاسی‮ ‬كورد دیار و شەفاف و سیستماتیك نیە و ناكرێت‮ ‬كە دەیان ساڵی‮ ‬تر چاوەڕوان بكەن هیچ بە هیچ نەكەین و ئایندەی‮ ‬كوردستان دیار نەبێت، بۆیە سەرۆكی‮ ‬هەرێمی‮ ‬كوردستان‮ (‬مسعود بارزانی‮) ‬بۆ فەراهەمكردنی‮ ‬ژیان و ئایندەی‮ ‬كوردستان و خەڵكی‮ ‬كوردستان،‮ ‬ناچار ئەلتەرناتیڤێكی‮ ‬دیكەی‮ ‬گرتەبە كە بڕیاری‮ ‬ریفراندۆمی‮ ‬سەربەخۆیی‮ ‬كوردستان بوو،‮ ‬بەم شێوەی‮ ‬خەڵكی‮ ‬كوردستان بڕیار و ئیرادەی‮ ‬خۆی‮ ‬ئاشكراكرد و بەرێژەی‮ ‬%92.73 ‮ ‬بڕیاری‮ ‬سەربەخۆی‮ ‬كوردستانیاندا بۆ ئەوەی‮ ‬چیتر نەكەوێتە ژێر دەستی‮ ‬حكومتەكانی‮ ‬داهاتووی‮ ‬عێراق و ئەجیندای‮ ‬سیاسی‮ ‬وڵاتانی‮ ‬دەوروپشت‮.‬

 
چاپکردن   Share گه‌ڕانه‌وه‌