2017-12-18

دیدار-ساڵح محەمەد تەیرۆ‮: ‬
فەرزندە زێباری‮ ‬ئەندامێ ئەنجوومەنێ نوێنەرێن عێراقێ ل سەر فراكسیونا پارتی‮ ‬دیموكراتی‮ ‬كوردستان د دیدارەكێ دا بۆ رۆژنامەیا خەبات‮ ‬ڕاگەهاند كو دویركەفتن ل پەرلەمانێ عێراقێ دێ زیانێن وێ مەزنتر بن بۆ هەرێما كوردستانێ و دیار ژی‮ ‬كر كو بریارا گرتنا فرۆكەخانەیێن كوردستانێ بریارەكا سیاسی‮ ‬یە و وان ئەڤ چەندە گەهاندییە بالیۆزخانەیێن دەولەتێن بیانی‮ ‬و‮ ‬رێكخراوا نەتەوەیێن ئێكگرتی‮.‬
‮❊ ‬ب بۆچوونا وە حەیدەر ئەلعەبادی‮ ‬سەرۆك وەزیرێن عێراقێ نیازا رێككەفتنێ هەیە دگەل حكوومەتا هەرێما كوردستانێ ؟
‮ ‬فەرزندە زێباری‮:‬‮ ‬بێگومان حەیدەر ئەلعەبادی‮ ‬ئێك ل وان كەسان بوویە كو پەیوەندیێت مە دگەل وی‮ ‬باش بووینە و ئەم وەك هەرێم ژی‮ ‬پشتەڤان بووینە بۆ سەركەفتنا وی‮ ‬ل پەیامێن سەرۆك بارزانی‮ ‬ژی‮ ‬ئاماژە ب ڤێ چەندێ هاتیە دان و بەلگەه ل سەر گوتنا مە هەڤبەندیێن مە دگەل وی‮ ‬ل شەرێ دژی‮ ‬رێكخراوا تیرۆرستیا داعش،‮ ‬ژئالیەكێ دی‮ ‬ڤە ئەوژی‮ ‬تا ئاستەكێ سنووردار هاریكاربوویە دگەل مە،‮ ‬لێ‮ ‬یا جهێ سەرسورمان و حیبەتیێ بوو كو وی‮ ‬ژی‮ ‬درێژە ب سیاسەتا برینا بودجە و مووچەیێ هەرێما كوردستانێ دا كو ئەڤەژی‮ ‬بوو ئەگەر كو هەرێما كوردستانێ تویشی‮ ‬قەیرانێن دژوار‮ ‬یێن ئابووری‮ ‬و دارایی‮ ‬بیت و هەر ئەڤ زولمە و جێبەجێ نەكرنا مافێن دی‮ ‬یێن گەلێ كورستانێ بوونە ئەگەر كو ئەم رێكەكا دی‮ ‬هەلبژێرین كو ئەوژی‮ ‬ئەنجام دانا ریفراندۆمێ بوو،‮ ‬هەلبەت دەلیڤە هەیە كو عەبادی‮ ‬رێككەفتنێ دگەل هەرێما كوردستانێ بكەت ئەوژی‮ ‬ئەگەر چاڤخشاندنەكێ دبریارێن خۆدا بكەت ئەوێن دژی‮ ‬گەلێ كوردستانێ دەركرین و پاشان هەردوولا دان وستاندنێ د هەمی‮ ‬بیاڤان بكەن داكو ئاریشەیێن ناڤبەرا حكوومەتا فیدرالی‮ ‬یا عێراقێ و هەرێما كوردستانێ بهێنە چارەكرن ژ بەر بەرژەوەندییا گشتی‮. ‬
‮❊ ‬یا دیار و بەرچاڤە كو پرەنسیپێ شەراكەتێ نها ل عێراقێ ناهێتە جێبەجێكرن ل ڤێرە پرسیار ئەوە ئەرێ رۆل و گرنگیا مانەڤا فراكسیونێن كوردستانی‮ ‬ل ئەنجوومەنێ نوێنەرێن عێراقێ دا چی‮ ‬یە ؟
فەرزندە زێباری‮:‬‮ ‬ب بۆچوونا من ئەگەر خۆ بەرێ خۆ بدەینە دەستوورێ عێراقا فیدرال كو مە ژی‮ ‬دەنگ بۆ دایە و هاتیە پەسندكرن مافێن گەلێ كورد تێدا هاتینە دیاركرن ب هرزا مە ئەگەر ئەندام پەرلەمانێن كورد ل پەرلەمانێ بمینەڤە و ب درووستی‮ ‬كار ل سەر مافێن گەلێ كوردستانێ بكەن دێ كارن ئەو مافێن دەستووری‮ ‬دا هاتینە دیاركرن بپارێزن و ب دەستڤە بینن ب شەراكەت دگەل لایەنێن دی‮ ‬یێن عێراقێ،‮ ‬دویركەفتن ل پەرلەمانی‮ ‬دێ زیانا وێ مەزنتر بیت بۆ گەل و هەرێما كوردستانێ و مانەڤا ئەندام پەرلەمانێن كورد صەمام ئەمانە بۆ پاراستنا مافێن مەیێن دەستووری‮. ‬
‮❊ ‬ئەرێ فراكسیونێن كوردستانی‮ ‬ل ئەنجوومەنێ نوێنەرێن عێراقێ ئێكرێزی‮ ‬و ئێك هەلوێستن دەربارەی‮ ‬ماف و بابەتێن گرێدایی‮ ‬ب گەلێ كوردستانێ ؟
فەرزندە زێباری‮:‬‮ ‬یا دیارە كو فراكسیونێن كوردستانی‮ ‬هەلوێستەكێ هەڤپشك هەبوو ل دژی‮ ‬وان ژلایێ بریارێن ژلایێ ئەنجوومە نێ نوێنەرێن عێراقێ هاتینە دان دژی‮ ‬ریفراندوما گەلێ كوردستانێ و هەمی‮ ‬فراكسیونێن كوردستانی‮ (‬پارتی،‮ ‬ئێكەتی،‮ ‬ئێكگرتوو،‮ ‬گوڕان،‮ ‬كومەل‮ ) ‬ئێك هەلویست بوون و فراكسیونێن كوردستانی‮ ‬پێكڤە بەیاننامەیەك دەرئێخست و پێشكێشی‮ ‬سەرۆكایەتیا ئەنجوومەنێ نوێنەران هاتەكرن داكو پێداچوون ب وان بریاران بهێنەكرن‮ ‬یێن دژی‮ ‬گەلێ كوردستانێ هاتینە دەركرن و مە هەمیان ب هەڤرا هولا پەرلەمانی‮ ‬بجه هێلا،‮ ‬ول دەمێ سەرۆكێ ئەنجوومەنێ نوێنەرێن عێراقێ داخاز ژ فراكسیونێن كوردستانی‮ ‬كری‮ ‬كو بزڤرنەڤە هولا پەرلەمانی‮ ‬و بەشداریێ ل كومبوونێن پەرلەمانی‮ ‬بكەین،‮ ‬لێ ل ڤی‮ ‬دەمی‮ ‬هەولدانەك هەبوو ژ لایێ چەند فراكسیونێن دی‮ ‬ڤە ب تایبەت فراكسیونا‮ (‬دەولەتا‮ ‬یاسایێ‮ ) ‬بۆ دادگەهكرنا‮ (‬15‮)‬پەرلەمانتارێن كورد،‮ ‬لەوما هەمی‮ ‬فراكسیونێن كوردستانی‮ ‬پێكڤە نامەیەكا نەرازیبوونێ دەرئێخست و پێشكێشی‮ ‬سەرۆكایەتیا ئەنجوومەنێ نوێنەران كر و تێدا دانە دیاركرن كو پێدڤیە هەولا دادگەهكرنا ئەندام پەرلەمانێن كورد بهێتە راوەستاندن و ژناڤبرن و ئەگەر نە ئەم دێ خۆ ڤەكێشین،‮ ‬ل ڤێرە پێدڤیە ئەم رۆلێ ئیجابێ‮ ‬یێن فراكسیونێن ئەحرار رەوتا صدر،‮ ‬ئەیاد عەلاوی‮ ‬و سوننەیان ژبیرنەكەین‮. ‬
‮❊ ‬هندەك ل فراكسیونێن كوردستانی‮ ‬هەول ددەن پرسێن ناڤخویی‮ ‬یێن هەرێما كوردستانێ ببەنە ئەنجوومەنێ نوێنەرێن عێراقێ و ل وێرێ گەنگەشە و بریار ل سەر بهێتە دان ل دەمەكێ دا ئەنجوومەنێ نوێنەرێن‮ ‬یا تژی‮ ‬یە ل وان پەرلەمانتاران كو دژایەتیا كورد و كوردستانێ دكەن،‮ ‬ل ڤێرە بۆچوونا وە چی‮ ‬یە؟
فەرزندە زێباری‮:‬‮ ‬هەرچەندە مە چ بەلگەهێن فەرمی‮ ‬د بەردەستان نینە كو ئەڤ هەولە ژ لایێ هەندەك فراكسیونێن كوردستانێ بهێنە كرن و بەلگەه لسەر گوتنا مە هەردەم هەول و بزاڤێن مە ئەو بووینە كو تایبەتمەندیا هەرێما كوردستانێ بهێتە پاراستن وەكو ل مادەیێن دەستوری‮ ‬هاتینە دیاركرن،‮ ‬دەربارەی‮ ‬مافێن رەوا‮ ‬یێن گەل و هەرێما كوردستانێ ئەم هەمی‮ ‬ئێك هەلویست بووینە،‮ ‬و د دەمەكێ ئەنجوومەنێ نوێنەرێن عێراقێ ب نیازبوو بۆدجەیێ عێراقا فیدرال بۆ سالا‮ ‬2018ب وێ رێژەیا كێم‮ ‬یا بۆ هەرێما كوردستانی‮ ‬هاتیە دیاركرن پەسند بكەت لێ فراكسیونێن كوردستانی‮ ‬ب ئێك دەنگ نەرازیبوونا خۆ دیاركرن و پەسندكرنا بۆدجەیی‮ ‬هاتە پاشئێخستن‮. ‬
‮❊ ‬پەیوەندیێن وە وەك فراكسیونا پارتی‮ ‬دیموكراتی‮ ‬كوردستان‮ ‬یا چەوایە دگەل فراكسیونێن عەرەبێن شیعە و عەرەبێن سوننە ؟
فەرزندە زێباری‮:‬‮ ‬پەیوەندیێن مە دگەل فراكسیونێن پەرلەمانێ عێراقێ هەمی‮ ‬د ئاستەكێ باش و نورمالن،‮ ‬لێ ل ڤێ دوماهیێ و نەمازە پشتی‮ ‬ئەنجامدانا ریفراندۆمێ و ئاشكراكرنا ئەنجامێن وێ ناكوكی‮ ‬و هەڤركی‮ ‬دناڤبەرا مە و فراكسیونا دەولەتا‮ ‬یاسا و هندەك فراكسیونێن دی‮ ‬یێن عەرەبێن شیعە درووست بوون و دژایەتی‮ ‬ژ لایێ وان فراكسیونان هاتنەكرن و حكوومەتا هەرێما كوردستانێ هەلوێستێ خۆ بەرامبەر ریفراندۆمێ دیاركر و هەول ژلایێ هندەك فراكسیونێن عێراقی‮ ‬ژی‮ ‬هاتنە ئەنجام دا بۆ ئارامكرن و ڤەرەڤاندنا وان گرژیان و مەژی‮ ‬ژلایێ خۆڤە وەك فراكسیونێن كوردستانی‮ ‬هەوەكا سەرەدانا دەستپێكر بۆ تەڤایا فراكسیونێن عەرەبێن شیعە و سوننە و نەتەوەیێن دی‮ ‬بۆ نەهێلانا وان گرژیان و و سوپاسیا وان لایەنان دكەین‮ ‬یێن مە سەرەدانا وان كرین كو ب راستی‮ ‬پێشوازیەكا باش ل مە هاتنەكرن و ئەڤ سەرەدانە د سەركەفتی‮ ‬و ب ئەنجام بوون و مە نەهێلان كو چ ئاریشە و ئالوزیێن نوی‮ ‬درووست بن‮ ‬یان مەزن ببن،‮ ‬هەروەسا دڤێت ژبیرنەكەین كو رۆلێ هندەك دەزگایێن‮ ‬ڕاگەهاندنێ ئێكجار‮ ‬یێ نەرێنی‮ ‬بوو ل چاندنا توڤێ دووبەرەكیێ ناڤبەرا نەتەوەیان‮.‬
‮❊ ‬وەك‮ ‬یا دیار حكوومەتا عێراقێ ب بریارەكێ فرۆكەخانەیێن هەرێما كوردستانێ گرتینە،‮ ‬ئەرێ وە چەند شیایە ئەڤێ چەندێ بگەهیننە بالیوزخانەیێن وەلاتێن بیانی‮ ‬و رێكخراوا نەتەوەیێن ئێكگرتی‮ ‬و رێكخراوێن نیڤ دەولەتی‮ ‬داكو فشارێ بێخنە سەر حكوومەتا عێراقێ ؟
فەرزندە زێباری‮:‬‮ ‬ئەگەر مرۆڤ ل دویڤ دەستووری‮ ‬سەرەدەریێ دگەل ڤی‮ ‬بابەتی‮ ‬بكەت د بنەرەت دا ل دویڤ دەستوورێ عێراقێ فرۆكەخانە دكەڤنە ژێر دەستهەلاتا حكوومەتا عێراقا فیدرال لێ دائێخستنا وان بریارەكا سیاسی‮ ‬بوو نەك دەستوری‮ ‬و ب دائێخستنا ڤان فرۆكەخانەیان زیانەكا مەزن گەهشتە حكوومەتا هەرێمێ و وەلاتیان،‮ ‬بێگومان حكوومەتا عێراقا فیدرال ئەگەر بڤێت دێ كاریت ئەڤی‮ ‬بابەتی‮ ‬ب زمانێ دایەلوگێ چارە بكەت،‮ ‬سەبارەت هەولێن مە بۆ ڤێ چەندێ مە سەرەدانا بالیۆزخانەیێن ئەمەریكا و فەرەنسا و بەریتانیا و رێكخراوا نەتەوەیێن ئێكگرتی‮ ‬كرینە و مە بۆ وان خویاكرن ئەو زەرەر و زیانێن گەلەك گەهشتینە وەلاتیان ل ئەنجامێ ڤێ بریارێ،‮ ‬مە ل وان سەرەدانان دیاركرن كو ئەڤە بریارەكا سیاسی‮ ‬یە و دشیان دایە ب رێكا دایەلوگێ ئەڤ چەندە بهێتە چارەكرن‮. ‬
‮❊ ‬وەك‮ ‬یا دیار د پرۆژە بودجەیا عێراقێ دا بۆسالا‮ ‬2018‮ ‬بۆدجەیێ هەرێما كوردستانێ بۆ كێمترل‮ ‬17%‮ ‬هاتیە كێمكرن،‮ ‬ل ڤێرە بزاڤێن وە چ نە كو ئەڤ رێژە بهێتە زێدەكرن و زڤراندن بۆ17%؟
فەرزندە زێباری‮:‬‮ ‬ئەو پرۆژە بۆدجەیێ‮ ‬یێ سالا‮ ‬2018‮ ‬كو ژلایێ سەرۆكایەتیا جڤاتا وەزیرێن عێراقێ هاتیە رەوانەكرن بۆ پەرلەمانێ عێراقێ مە هندەك تێبینی‮ ‬ل سەر هەبوون كو ئەوژی‮ ‬ل سالێن بوری‮ ‬رێژەیا بۆدجەیێ هەرێما كوردستانێ‮ ‬17%‮ ‬بوو لێ دڤی‮ ‬پرۆژەیی‮ ‬دا‮ ‬یێ هاتیە كێمكرن بۆ‮ ‬12؟‮ ‬ 5%و ناڤ ئینانا هەرێما كوردستانێ ب پارێزگایێن هەرێمێ كو ئەڤە ژی‮ ‬دژی‮ ‬مادەیێن دەستوری‮ ‬یە و دانانا لیژنەیێن پشكنین و چاڤدێریێ بۆ پارێزگەیێن هەرێمێ نەك هەرێما كوردستانێ و چەندین بابەتێن دی‮ ‬كو ناگونجن دگەل بۆدجەیێن سالێت بوری‮ ‬و ب هزرا من ئەڤ چەندە پرۆژەیەكێ سیاسی‮ ‬یە و سزادانا هەرێما كوردستانێ‮ ‬یە لەوما فراكسیونێن كوردستانی‮ ‬پێكڤە ب ئێك هەلوێست ب‮ ‬یاداشتنامەیەكێ نەرازیبوونا خۆ دیاركرن و مە ئەڤ‮ ‬یاداشتنامەیە پێشكێشی‮ ‬سەرۆكایەتیا جڤاتا وەزیران و مە خۆ ل روینشتنا پەرلەمانی‮ ‬ڤەكێشا و هندەك فراكسیونێن دژی‮ ‬ئەوێن دەڤەرێ وان زەرەرمەند و وێران بووی‮ ‬ل ئەنجامێ شەرێ دژی‮ ‬تیرۆرستێن داعش و ل ئەنجامێن ڤێ ڤەكێشانی‮ ‬نەشیان رێژەیا پێدڤی‮ ‬بۆ پەسندكرنا پرۆژە بۆدجەی‮ ‬پەیدابكەن و پەسندكرنا وێ هاتە پاشئێخستن‮. ‬
‮❊ ‬هەماهەنگیا وە وەك فراكسیون دگەل سەركردایەتیا پارتیا مە‮ ‬یا چەوایە ؟
فەرزندە زێباری‮:‬‮ ‬ب راستی‮ ‬ئەم خۆ ب نوێنەرێن تەڤایا گەلێ كوردستانێ دزانین و ئەركێ مەیە ژی‮ ‬بەرەڤانیێ ل مافێن گەلێ كوردستانێ بكەین لدویڤ دەستوری‮ ‬چونكە ئەم ب دەنگێ خەلكێ خۆ چووینە پەرلەمانی‮ ‬و سەرەدەریێ دگەل‮ ‬یاسایێ دكەین و چاڤدێریێ لسەر جێیەجێكرنا دەستوری‮ ‬دكەین كو ئەڤە ئەركێ مە‮ ‬یێ سەر ەكی‮ ‬یە و ژ ئالیێ راگەهاندنێ ڤە ژی‮ ‬ئەركێ مەیە كو ئەم بەرسڤا وان كەس ولایەنان بدەینەڤە ئەوێن دڤێن پروپاگندان ل دژی‮ ‬هەرێما كوردستانێ بكەن‮ ‬،‮ ‬بێگومان هەر فراكسیونەكا كوردی‮ ‬سەر ب لایەنەكێ سیاسی‮ ‬یە و ئەم ژی‮ ‬وەكو فراكسیونا پارتی‮ ‬سەر ب پارتی‮ ‬دیموكراتی‮ ‬كوردستانین و پارتیا مە نوێنەرێ راستەقینەیە‮ ‬یێ گەلێ كوردستانێ‮ ‬یە و پارتا دوویێ‮ ‬یە ل سەر ئاستێ عێراقێ ل پشتی‮ ‬حزبا دەعوە،‮ ‬پێدڤی‮ ‬یە ل سەر سەركردایەتیا پارتیا مە كو پتر گرنگیێ ب فراكسیونا خۆ بدەن و هەڤبەندیێت وێ ب رەنگەكێ رێكخستی‮ ‬و ب بەردەوامی‮ ‬وهەیڤانە دگەل فراكسیونا خودا هەبیت و كومبوون ودیدار ژی‮ ‬دگەل هەبن مینا سەرۆك بارزانی‮ ‬كو سەروكێ پارتی‮ ‬دیموكراتی‮ ‬كوردستانە و نێچیرڤان بارزانی‮ ‬كو جێگرێ سەرۆكێ پارتی‮ ‬دیموكراتی‮ ‬كوردستانە ودهەمان دەم دا سەرۆكێ حكوومەتا هەرێما كوردستانێ‮ ‬یە،‮ ‬بێگومان ب موكمكرنا هەڤبەندیان دێ كارین پتر ئاگەهداریا هەڤدوو بین‮. ‬
‮❊ ‬وەكو فراكسیونا پارتی‮ ‬دیموكراتی‮ ‬كوردستان وە چ پروژە هەنە بۆ پتر بەرفرەهكرنا فراكسیونێ ل هەلبژارتنێن داهاتی‮ ‬دا ؟
فەرزندە زێباری‮:‬‮ ‬فراكسیونا پارتی‮ ‬دیموكراتی‮ ‬كوردستان خودانێ‮ ‬26 نوێنەرایە ل پەرلەمانێ عێراقێ و دكارم بێژم كو حزبا دوویێ‮ ‬یە ل پەرلەمانێ عێراقا فیدرال،‮ ‬لێ جهێ داخی‮ ‬یە كو هەتا نوكە ئەم نەشیاینە وەكو فراكسیونێن كوردستانی‮ ‬ببینە ئێك فراكسیون و ئەم نابینین ژی‮ ‬كو ئەڤ چەندە بهێتە جێ بەجێ كرن،‮ ‬لەوما ب بوچوونا من ئەگەر ئەم دهەلبژارتنێن داهاتی‮ ‬دا گورانكاریەكێ نەكەین ئەز نابینم وەك پێدڤی‮ ‬ئەركێ خۆ جێ بەجێ بكەین،‮ ‬ژبەر ڤێ چەندێ فەرە كو ئەم فراكسیونەكا مەزن درووست بكەین ب سەروكایەتیا سەرۆك بارزانی‮ ‬یان نێچیرڤان بارزانی‮ ‬وڤێ فراكسیونێ‮ (‬عەرەبێن سوننە،‮ ‬شیعە،‮ ‬توركمان،‮ ‬مەسیحی،‮ ‬روناكبیرووسیاسەتمەدار ێن عێراقی‮ ‬و عەشیرەتێن عەرەبا‮ )‬تێدا بن و ب ناڤەكێ نیشتیمانی‮ ‬بهێتە ناڤكرن تاكو بكارین ئەم مافێن دەستووری‮ ‬یێن هەرێما كوردستانێ ب پارێزین و بەرەڤ پێشڤە ببەین و هەروەها بەرگریێ ل مافێن هەڤالێت خۆ ژی‮ ‬بكەین ل ژێر‮ ‬سێبەرا عێراقەكا فیدرال‮. ‬

 
چاپکردن   Share گه‌ڕانه‌وه‌