2018-01-02

‬تالب قەیسەری
لە ئێستادا شەڕی‮ ‬ساردی‮ ‬نێوان ئێران و سعودیا گەورەترین شەڕی‮ ‬ساردە كە ئەگەری‮ ‬ئەوەی‮ ‬هەیە بەرەو شەڕی‮ ‬راستەوخۆ بڕاوات‮.‬
شەڕی‮ ‬ساردی‮ ‬نێوان ئێران و عەرەبستانی‮ ‬سعودیا لەم ساڵانەی‮ ‬دواییدا سێبەری‮ ‬بەسەر رۆژهەڵاتی‮ ‬ناویندا كێشاوە و هەردوو وڵات هەوڵ ئەدەن كاریگەریی‮ ‬خۆیان لەناوچەكەدا زیاتر بكەن،‮ ‬لێرەدا پرسیار ئەوەیە شەڕی‮ ‬ساردی‮ ‬نێوان ئەم دوو وڵاتە تاكەی‮ ‬درێژە دەكێشێ و تا چ رادەیەك ئەگەری‮ ‬ئەوە هەیە ببێتە شەڕێكی‮ ‬گەرمی‮ ‬ناوچەیی؟
پێگەی‮ ‬میدڵ ئیست مانیتۆربەم شێوەیە وەڵامی‮ ‬ئەم پرسیارەی‮ ‬داوەتەوە‮: ‬شەڕە ساردەكان بۆ ماوەیەكی‮ ‬زۆر درێژە دەكێشن،‮ ‬ئەم شەڕە لە نێوان ئیسپارتەكان و ئاتنییەكاندا بوو بە شەڕێكی‮ ‬گەرم،‮ ‬شەڕی‮ ‬ساردی‮ ‬نێوان ئەمریكا و سۆڤییەتی‮ ‬پێشوو كە لانیكەم بۆ ماوەی‮ ‬پێنج دەیە سیاسەتی‮ ‬جیهانی‮ ‬دیاری‮ ‬دەكرد هەرگیز نەبووە شەڕێكی‮ ‬گەرمی‮ ‬نێوان ئەو دوو وڵاتە،‮ ‬ئیسرائیل وسوریا لەساڵی‮ ‬1973‮ ‬تا‮ ‬2011‮ ‬لەشەڕێكی‮ ‬سارددا بوون،‮ ‬هندستان و پاكستان لەشەڕێكی‮ ‬ساردی‮ ‬درێژماوەدان‮.‬
شەڕی‮ ‬سارد شەڕێكە بۆ ئەوەی‮ ‬وڵاتان نەچنە ناو شەڕێكی‮ ‬گەرمی‮ ‬راستەوخۆوە درێژە بەو جۆرە شەڕە دەدەن،‮ ‬چونكو سەرەنجامی‮ ‬شەڕێكی‮ ‬گەرمی‮ ‬راستەوخۆ بۆ هیچكام لەو دوو لایەنە ئاكامی‮ ‬باشی‮ ‬نابێ‮. ‬بۆنموونە ئەگەر شەڕی‮ ‬گەرمی‮ ‬نێوان ئەمریكا و سۆڤییەت هەڵگیرسابا بە سەرنجدان بەوەی‮ ‬كە‮ ‬هەر دوو وڵات خاوەنی‮ ‬چەكی‮ ‬ناوكین‮ (‬ئەتۆمی‮) ‬لەوانەیە گۆی‮ ‬زەوی‮ ‬لەئاكامی‮ ‬ئەو شەڕەدا بەرەو لێواری‮ ‬لەناوچوون چووبا،‮ ‬بەهەمان شێوە هند و پاكستان‮ ‬بەهۆی‮ ‬ئەوەی‮ ‬خاوەن چەكی‮ ‬ناوكین نایانەوێ بەرەو شەڕێكی‮ ‬راستەوخۆ هەنگاو بنێن‮. ‬یەكێك لەتایبەتمەندییەكانی‮ ‬شەڕی‮ ‬سارد ئەوەیە هەردوو لایەن بۆ ئەوەی‮ ‬بەشێوەی‮ ‬راستەوخۆ رووبەڕووی‮ ‬یەكتر نەبنەوە لەشەڕی‮ ‬بەوەكالەت كەڵك وەردەگرن‮. ‬وەك شەڕی‮ ‬ئەمریكا لە وێتنام و شەڕی‮ ‬سۆڤییەت لە ئەفغانستان،‮ ‬ئێستاش شەڕی‮ ‬ساردی‮ ‬نێوان ئێران و سعودیا گەورەترین شەڕی‮ ‬ساردە كە شیمانەی‮ ‬ئەوەی‮ ‬لێدەكرێ ببێتە شەڕێكی‮ ‬گەرمی‮ ‬نێوان ئەو دوو وڵاتە،‮ ‬هەرچەند هیچكام لەم دوو وڵاتە حەزیان لەوە نییە بەرەو شەڕێكی‮ ‬راستەوخۆ بڕۆن،‮ ‬بەڵام لەم سۆنگەوە كە ئەم دوو وڵاتە خاوەنی‮ ‬چەكی‮ ‬ناوكی‮ ‬نین بۆیە ئەگەر شەڕێكی‮ ‬راستەوخۆیش لەنێوانیاندا رووبدات وەك شەڕی‮ ‬دوو وڵاتی‮ ‬خاوەن چەكی‮ ‬ناوكی‮ ‬وێرانكەر نابێ،‮ ‬بەڵام جێی‮ ‬سەرنجە،‮ ‬بۆ ئێران شەڕێكی‮ ‬راستەوخۆی‮ ‬لەم شێوەیە لەگەڵ سعودیادا بەمانای‮ ‬شەڕ‮ ‬لەگەڵ دونیای‮ ‬عەرەبی‮ ‬سوننە هەروەها ئەمریكادایە،‮ ‬چونكو ئەمریكا راستەوخۆ پشتیوانی‮ ‬لە سعودیا دەكات،‮ ‬لەلایەكی‮ ‬دیكەوە شەڕێكی‮ ‬لەم چەشنە دەبێتە هۆی‮ ‬ئەوەی‮ ‬سەرمایەگوزاری‮ ‬وڵاتانی‮ ‬رۆژاوایی‮ ‬لەئێراندا كە لەدوای‮ ‬رێككەوتنی‮ ‬ناوكی‮ ‬لەساڵی‮ ‬2015وە دەستی‮ ‬پێكردووە بكەوێتە مەترسییەوە و ئەو وڵاتانە لەم هەنگاوە ئابوورییەیان پاشەكشە بكەن‮. ‬لەلایەكی‮ ‬دیكەوە سعودیا كە خاوەن چەكێكی‮ ‬پێشكەوتووترە بەنیسبەت ئێرانەوە،‮ ‬بەڵام ئەویش چونكو نەیتوانیوە لەشەڕی‮ ‬یەمەندا سەركەوتن بەدەست بێنێ حەز ناكا ریسكی‮ ‬وا بكات،‮ ‬هەروەها سعودیا لەهەوڵی‮ ‬ئەوەدایە میلیاردها دۆلار سەرمایەگوزاری‮ ‬بكات بۆ بەڕێوەبردنی‮ ‬ریفۆرمی‮ ‬ئابووری‮ ‬لە وڵاتەكەیدا كە لەئەگەری‮ ‬شەڕێكی‮ ‬وادا بێگومان هیچ وڵاتێك نایەوێ لەوڵاتێكی‮ ‬نائارام و ناسەقامگیر و لەژینگەیەكی‮ ‬شەڕوایدا‮ ‬سەرمایەی‮ ‬خۆی‮ ‬وەگەڕ‮ ‬بخات‮. ‬
وەك هەر شەڕێكی‮ ‬ساردی‮ ‬دیكە ئێستا ئێران و سعودیا سەرقاڵی‮ ‬شەڕی‮ ‬بەوەكالەتن لەگەڵ‮ ‬یەكتردا بۆ نموونە لەوڵاتانی‮ ‬وەك‮ ‬یەمەن،‮ ‬سوریا و لوبنان‮. ‬تاران و ریاز ئێستا لەهەندێ تاكتیكی‮ ‬دیكەی‮ ‬شەڕی‮ ‬سارد وەك‮: ‬گوشاری‮ ‬ئابووری،‮ ‬هەڕەشەی‮ ‬تۆقێنەر‮( ‬نموونەی‮ ‬یارییە كۆمپیۆترییەكانی‮ ‬سعودیا كە لەودا ئێران بە توندی‮ ‬شكست دەخوات‮) ‬و جاسوسی‮ ‬لەسەر‮ ‬یەكتر كەڵك وەردەگرن‮. ‬سەرەڕای‮ ‬ئەمانە هێشتا ئەگەری‮ ‬ئەوە هەیە ئەم دوو وڵاتە بەرەو شەڕێكی‮ ‬راستەوخۆ بچن،‮ ‬چونكو بە پێچەوانەی‮ ‬ئەمریكا و سۆڤییەت ئەم دوو وڵاتە لەباری‮ ‬جوگرافیاییەوە زۆر لەیەكتر نزیكن،‮ ‬لەلایەكی‮ ‬دیكەشەوە هاویشتنی‮ ‬موشەكی‮ ‬دروستكراوی‮ ‬ئێران لەلایەن حوسییەكانی‮ ‬یەمەنەوە بەرەو سعودیا ئەگەری‮ ‬ئەم بەریەككەوتنەی‮ ‬زیاتر كردووە،‮ ‬لەلایەكی‮ ‬دیكەشەوە هەوڵەكانی‮ ‬ئێران بۆ دروستكردنی‮ ‬كۆریدۆری‮ ‬تاران‮- ‬بەیروت‮ ‬لەرێگای‮ ‬خاكی‮ ‬سوریاوە كە بە هیلالی‮ ‬شیعی‮ ‬دەناسرێت،‮ ‬ئەگەری‮ ‬رووبەڕووبوونەوەی‮ ‬ئەو دوو وڵاتەی‮ ‬لەهەر كاتێكی‮ ‬دیكە زیاتر كردووە،‮ ‬لەلایەكی‮ ‬دیكەشەوە ئیسرائیل پشتیوانی‮ ‬لە سعودیا دەكات و دنەی‮ ‬سعودیا دەدات بۆ ئەوەی‮ ‬بەرنگاری‮ ‬ئێران بێتەوە‮. ‬ئێستا ئیتر ئەگەرەكان خەریكن زیاتر دەبن،‮ ‬رۆژنامەی‮ ‬نیۆیۆرك تایمز باس لەوە دەكات كە سعودیا لەبەرنامەیدایە گروپێكی‮ ‬میلیشیا لە فەلەستینییەكان بۆ رووبەڕووبوونەوە لەگەڵ حزبوڵڵای‮ ‬لوبنان كە باڵێكی‮ ‬تۆندئاژۆی‮ ‬حكومەتی‮ ‬ئێرانن دروست بكات،‮ ‬ئەم رۆژنامەیە باس لەوە دەكات سعودیا بەرنامەیەكی‮ ‬درێژماوەی‮ ‬بۆ رووبەڕووبوونەوەی‮ ‬حزبوڵڵای‮ ‬لوبنان هەیە و بە پشتیوانیكردن لەو فەلەستینیانەی‮ ‬لەكەمپەكانی‮ ‬ئاوارەكانی‮ ‬فەلەستینی‮ ‬لەلوبناندان هەوڵ ئەدا رووبەڕووبوونەوە لەنێوان ئەوان و حزبوڵڵای‮ ‬لوبنان دروست بكات و لەم رێگەیەوە پێگە و نفوزی‮ ‬سعودیا لە لوبنان زیاد بكات،‮ ‬هەرچەند سعودیا ئەم هەواڵە‮ ‬رەتدەكاتەوە‮. ‬پێشتر رۆژنامەی‮ ‬میدڵ ئیست ئای‮ ‬بەریتانی‮ ‬بەئاماژە بە چەند سەرچاوەیەك باسی‮ ‬لە سەفەری‮ ‬مەحمود عەباس سەرۆكی‮ ‬بزووتنەوەی‮ ‬خۆبەڕێوەبەری‮ ‬فەلەستین بۆ سعودیا كردبوو كە لەو سەفەرەدا چاوی‮ ‬بە محەمەد بن سەلمان كەوتووە و محەمەد بن سەلمان داوای‮ ‬لێ كردووە كە‮ ‬یارمەتی‮ ‬سعودیا بدات بۆ ئەوەی‮ ‬فەلەستینییە لوبنانییەكان بچنە پاڵ سعودیا دژ بە حزبوڵڵا و ئێران كە ئەگەر ئەو ئەم كارە نەكات ئەوا سعودیا محەمەد دەحلان كە‮ ‬یەكێكە لە رێبەرانی‮ ‬دژبەری‮ ‬رێكخراوی‮ ‬فەتح بۆ ئەم كارە هەڵدەبژێرن‮. ‬لەلایەكی‮ ‬دیكەوە كەوتنە خوارەوەی‮ ‬فڕۆكەیەكی‮ ‬شەڕكەری‮ ‬سوریا‮ ‬لە لایەن سپای‮ ‬ئازادی‮ ‬سوریاوە لە باكووری‮ ‬پارێزگای‮ ‬حەما‮ ‬كە سعودیا پشتیوانییان لێدەكا بابەتێكی‮ ‬دیكەیە‮ ‬كە رژیمی‮ ‬ئێرانی‮ ‬وەك پشتیوانی‮ ‬سەرەكی‮ ‬حكومەتی‮ ‬سوریا‮ ‬توڕە كردووە‮. ‬دەستێوەردانەكانی‮ ‬ئێران لە بەحرێن و دنەدانی‮ ‬شێعەكانی‮ ‬سعودیا دژ بە دەسەڵاتی‮ ‬ئەو وڵاتە و زۆر بابەتی‮ ‬دیكە وا دەكا كە شەڕی‮ ‬ساردی‮ ‬نێوان ئێران و سعودیا بەرەو شەڕێكی‮ ‬راستەوخۆ بچێت‮.

 
چاپکردن   Share گه‌ڕانه‌وه‌