2018-01-02

خەبات‮: ‬هەولێر
بەڕێوەبەری‮ ‬گشتی‮ ‬تەندروستی‮ ‬هەولێر ئاماژە بەوە دەكات كە لە دوای‮ ‬ساڵی‮ ‬2003‮ ‬بوودجەیەكی‮ ‬تایبەت هەبووە لە عێراق بۆ دابینكردنی‮ ‬دەرمان كە دەزگای‮ ‬كیمیادیا هەموو پێداویستی‮ ‬و دەرمانەكانی‮ ‬بەسەر هەموو پارێزگاكانی‮ ‬عێراق دابەش دەكرد و لەو چوارچێوەیەشدا لە پشكی‮ ‬هەرێمی‮ ‬كوردستان دەرمان بۆ هەرێمی‮ ‬كوردستان دەنێردرا،‮ ‬بەڵام ماوەی‮ ‬سێ مانگە بە پاساوی‮ ‬جیاجیا حكوومەتی‮ ‬عێراق ناردنی‮ ‬دەرمانی‮ ‬راگرتووە‮.‬
بەڕێوەبەری‮ ‬گشتی‮ ‬تەندروستی‮ ‬هەولێر،‮ ‬دكتۆر سامان بەرزنجی‮ ‬لە لێدوانێكیدا گوتی‮: "‬دەمێكە لەگەڵ عێراق كێشەی‮ ‬دەرمانمان هەیە لە ساڵی‮ ‬2003‮ ‬لە رێگای‮ ‬دەزگای‮ ‬كیمیادیا دەرمان و پێداویستی‮ ‬پزیشكی‮ ‬دابەشی‮ ‬سەر پاریزگاكانی‮ ‬عێراق دەكرا بوودجەیەكی‮ ‬تایبەت بۆ ئەم كەرتە هەیە،‮ ‬هەرێمی‮ ‬كوردستانیش لەو بەشە سەدا‮ ‬17‮ ‬یەی‮ ‬ئەوا بڕی‮ ‬دەرمانی‮ ‬پێویستمان وەردەگرت،‮ ‬بەڵام ماوەی‮ ‬سێ مانگە بە بیانووی‮ ‬جیاجیا بەشە دەرمانی‮ ‬هەرێمی‮ ‬كوردستان لە لایەن بەغدا نەناردراوە و ئەمە وایكردووە كۆمەڵێك كێشە و گرفت بۆ ئێمە دروست بێت‮".‬
دكتۆر سامان بەرزنجی‮ ‬گوتیشی‮: "‬ساڵی‮ ‬پار و لەدوای‮ ‬دەستپێكردنی‮ ‬پڕۆسەی‮ ‬رزگاركرنی‮ ‬مووسڵ ژمارەیەكی‮ ‬زۆر لە ئاوارە و سەربازانی‮ ‬عێراقی‮ ‬سەردانی‮ ‬نەخۆشخانەكانی‮ ‬هەرێمی‮ ‬كوردستانییان كرد و چارەسەری‮ ‬پێویستییان وەرگرتووە،‮ ‬ئێمە توێژینەوەیەكمان كردووە بە ژمارە،‮ ‬كە لە كۆی‮ ‬چوار ملیۆن كەس كە سەردانی‮ ‬نەخۆشخانەكانییان كردووە ئەوا لەو رێژەیە نزیكەی‮ ‬یەك ملیۆن كەس ئاوارە و پەناهەندەبوونە كە نیشتەجێی‮ ‬كەمپەكان و دانیشتووی‮ ‬ناوشاری‮ ‬هەولێربوونە و ئەمەش لە نەخۆشخانەیەك بۆ نەخۆشخانەكانی‮ ‬دیكە دەگۆڕێت‮".‬
دكتۆر سامان بەرزنجی‮ ‬ئاماژە بەوەش دەكات كە بۆ ئەوەی‮ ‬بتوانن بوودجەیەك بۆ دەرمانی‮ ‬پێویست دابین بكەن ئەوا لە ساڵی‮ ‬رابردوودا پڕۆژەیەكیان دەست پێكردووە كە بریتییە لە ئەنجامدانی‮ ‬نەشتەرگەری‮ ‬بۆ نەخۆش لە نەخۆشخانە حكوومییەكان لە دوای‮ ‬دەوامی‮ ‬فەرمیی‮ ‬و لەبەرامبەریشدا بڕێك پارەی‮ ‬رەمزی‮ ‬لە نەخۆشەكان وەرگیراوە و لەمبارەیەوە گوتی‮: "‬ئێمە بە چەند پڕۆژەیەك توانیمان ئەو قەیرانە تێپەڕێنین ئەویش بۆ نموونە نەخۆشخانەی‮ ‬حكوومیمان بەكارهێنا دوای‮ ‬دەوام بۆ ئەوەی‮ ‬نەشتەرگەری‮ ‬بۆ نەخۆش بكرێت بە وەرگرتنی‮ ‬بڕە پارەیەكی‮ ‬كەم كە ئەمەش توانیمان بەشێك لە پێداویستی‮ ‬و دەرمانەكان دابین بكەین،‮ ‬جگە لەوەش وەزارەتی‮ ‬دارایی‮ ‬هەرێمی‮ ‬كوردستان بڕێك پارەی‮ ‬بۆ كەرتی‮ ‬تەندروستی‮ ‬دابینكردووە و توانوومانە سوودی‮ ‬لێ ببین،‮ ‬بەڵام پێداویستییەكان زیاترن‮".‬
بەڕێوەبەری‮ ‬گشتی‮ ‬تەندروستی‮ ‬هەولێر،‮ ‬نەخۆشییەكانی‮ ‬تالاسیما وەك نموونە دەهێنێتەوە كە لەسەدا‮ ‬48ـی‮ ‬كۆی‮ ‬توشبووانی‮ ‬ئەو نەخۆشییە ئاوارەكانن و چارەسەری‮ ‬پێویست وەردەگرن لە كاتێكدا حكوومەتی‮ ‬عێراق ماوەی‮ ‬سێ مانگە هیچ بەشە دەرمانێكی‮ ‬نەناردووەتە هەرێم و سەبارەت بەم بابەتەش،‮ ‬دكتۆر سامان بەرزنجی‮ ‬گوتی‮: "‬ئەگەرچی‮ ‬ماوەی‮ ‬سێ مانگە هیچ بەشە دەرمانێك نەهاتووەتە هەرێمی‮ ‬كوردستان لە لایەن بەغداوە بەڵام لە كۆی‮ ‬ئەو هەزار و‮ ‬150‮ ‬توشبووە،‮ ‬سەدا‮ ‬46ـی‮ ‬ئاوارەكانن كە بریتین لە‮ ‬323‮ ‬كەس و مانگانە بڕی‮ ‬897‮ ‬بوتڵ خوێن وەردەگرن كە لە ساڵێكدا دەكاتە‮ ‬10‮ ‬هەزار و‮ ‬765‮ ‬بوتڵ،‮ ‬77‮ ‬كەس لەوانەش چاندنی‮ ‬مۆخی‮ ‬ئێسكیان بۆ كراوە،‮ ‬بە كۆی‮ ‬گشتی‮ ‬رێژەی‮ ‬مردنییان‮ ‬1،8‮ ‬بووە كە ئەم رێژەیەش كەمترە لە ستانداردی‮ ‬نێودەوڵەتی‮ ‬و رێكخراوی‮ ‬تەندروستی‮ ‬جیهانی‮ ‬كە رێژە ستانداردەكەی‮ ‬2،5‮ ‬كەسە و ئەمەش نیشانەیەكی‮ ‬باشە بۆ ئێرە،‮ ‬هەروەها رۆژانە‮ ‬40‮ ‬كەس لە سەنتەری‮ ‬تالاسیما خوێن وەردەگرێت،‮ ‬نزیكەی‮ ‬88‮ ‬هەزار پشكینی‮ ‬خوێن كراوە،‮ ‬بۆیە داواكاریمان لە حكوومەتی‮ ‬عێراق هەیە بە پلەی‮ ‬یەكەم كە رەچاوی‮ ‬بارودۆخی‮ ‬هەرێمی‮ ‬كوردستان بكات‮".‬
دكتۆر سامان بەرزنجی‮ ‬گوتیشی‮:‬‮ "‬ئێمە روومان دەكەینە نەتەوە‮ ‬یەكگرتووەكان و دەوڵەتانی‮ ‬خێرخواز و وڵاتانی‮ ‬دراوسێ بەتایبەت وڵاتی‮ ‬توركیا كە بۆ ئێمە گرنگە و دەروازەی‮ ‬سنووریمان هەیە و دەتوانێت بەهانامانەوە بێت و میكانزمێك دابنێت بۆ ئەوەی‮ ‬نەخۆشەكان لە لایەن وڵاتی‮ ‬توركیا هاوكاری‮ ‬بكرێن‮".‬
شەهاب ئەحمەد خورشید،‮ ‬ئەو باوكێكە كە بە هۆی‮ ‬خراپی‮ ‬بارودۆخی‮ ‬شاری‮ ‬كەركووك،‮ ‬ماوەی‮ ‬حەفتا رۆژە بەدیار هەردوو منداڵە توشبووەكەی‮ ‬لە سەنتەری‮ ‬تالاسیما دانیشتووە و بە نیگەرانییەوە دەڕوانێتە رەنگی‮ ‬زەردی‮ ‬منداڵەكانی‮ ‬و نەبوونی‮ ‬دەرمان،‮ ‬تەواو بێ ئومێدی‮ ‬دەكات لە ژیانی‮ ‬منداڵەكانی‮ ‬و گوتی‮: ‬‮"‬ماوەی‮ ‬دوو مانگ و دە رۆژە لێرەم كە هەردوو منداڵەكەم توشبووی‮ ‬تالاسیمان و لە شاری‮ ‬كەركووكەوە هاتووین،‮ ‬بەڵام لێرە پێمان دەڵێن دەرمان نییە و لە بەغدا نەهاتووە،‮ ‬جگە لە خوێن هیچ شتێكی‮ ‬دیكەمان وەرنەگرتووە،‮ ‬ئەمەش مەترسی‮ ‬لەسەر ژیانی‮ ‬منداڵەكانم دروست دەكات‮".‬
هەڵبەستی‮ ‬تەمەن نۆ ساڵە كە توشبووی‮ ‬تالاسیمایە،‮ ‬كاتێك پرسیاری‮ ‬لێ دەكەیت كە چیت پێویستە،‮ ‬ئەو لە وەڵامدا دەڵێت تەنیا دەرزی‮. ‬ئەو لەوە دڵنیایە كە دەرزی‮ ‬و دەرمان دەتوانن لە مەرگ رزگاری‮ ‬بكەن و نەبوونی‮ ‬دەرمانیش رووبەڕووی‮ ‬مەترسی‮ ‬دەكاتەوە‮.‬
هەڵبەست سەمیری‮ ‬تەمەن نۆ ساڵە گوتی‮: "‬نەخۆشییەكەم تالاسیما و تەنیا پیویستم بە دەرزی‮ ‬هەیە و مانگانە دووجار خوێن وەردەگرم و ئێستا دەرمانی‮ ‬پێویست نییە و داواكاریم ئەوەیە تەنها دەرزی‮ ‬و دەرمان بۆ توشبووان دابین بكرێت‮".‬
دایكێك كە بەدیار هەر سێ منداڵەكە توشبووەكەی‮ ‬دانیشتووە و ناتوانیت تەنها حەبێك بۆ‮ ‬یەكێك لە منداڵەكان دابین بكات و دەڵێت ماوەی‮ ‬سێ مانگە دەرمان نەماوە و ئەمەش جگە لە مەترسی‮ ‬لەسەر ژیانییان ئەوا كاریگەری‮ ‬لەسەر حاڵەتی‮ ‬دەروونی‮ ‬منداڵەكانیش دروست كردووە‮.‬
نەبات عەلی‮ ‬دایكی‮ ‬سێ منداڵی‮ ‬توشبووی‮ ‬تالاسیمایە و گوتی‮: "‬ئەو منداڵانەم توشبووی‮ ‬تالاسیمانە و پێشتر دەرمانمان وەردەگرت بەڵام ماوەی‮ ‬سێ مانگە دەرمانمان وەرنەگرتووە و ئێستاش مانگانە دووجار دەیانهێنین بۆ ئەوەی‮ ‬ئەوانە خوێن وەرگرن‮".‬
نەبات عەلی‮ ‬گوتیشی‮: "‬ئەگەر‮ ‬حەب و دەرمانەكان نەبن ئەوا بارودۆخی‮ ‬تەندروستیان تێكدەچێت و دەچێت بەردەوام توڕەن و بە گشتی‮ ‬لە حاڵەتێكی‮ ‬خراپدا دەبن‮".‬
سەنتەری‮ ‬تالاسیمای‮ ‬هەولێر كە ژمارەیەكی‮ ‬زۆر لە توشبووانی‮ ‬نەخۆشی‮ ‬تالاسیمای‮ ‬تێدایە و رەخنە لەوە دەگرن كە ئەوان كەوتوونەتە ناو كێشە و ململانێیەكانی‮ ‬نێوان هەولێر و بەغدا و بەم جۆرەش بەدەست نەبوونی‮ ‬دەرمانی‮ ‬پێویست دەناڵێنن‮.‬

 
چاپکردن   Share گه‌ڕانه‌وه‌