2018-01-13

خەبات‮: ‬زانكۆ جاف

لە ئەنقەرەوە گفتوگۆ سیاسییەكان و پێشبینییە سیاسییەكان گەرموگوڕی‮ ‬زۆری‮ ‬پێوە دیارە،‮ ‬بەرەی‮ ‬ئۆپۆزسیۆن هەموو هەوڵی‮ ‬خۆیان دەدەن تا توركیا بخەنە ناو هەڵبژاردنی‮ ‬پێشوەختەوە،‮ ‬بەڵام رەجەب تەیب ئەردۆگان دەیەوێت هەڵبژاردن لە كاتی‮ ‬خۆیدا بكرێت‮. ‬لە لایەكی‮ ‬دیكە عەبدولقادر سەلفی‮ ‬رۆژنامەنووسی‮ ‬نزیك لە رەجەب تەیب ئەردۆگان،‮ ‬لە وتاری‮ ‬رۆژی‮ ‬دووشەممەیدا ئاشكرای‮ ‬دەكات دەنگۆیەك هەیە كودەتا بكرێ و عەبدوڵڵا گویل بكەنە سەركۆماری‮ ‬توركیا و عەلی‮ ‬باباجانیش بۆ وەزیری‮ ‬ئابووری‮ ‬و ئەردۆگانیش لە لایەن دادگاوە بپارێزرێت و لە هەموو پۆستێك دووری‮ ‬بخەنەوە‮.‬

لاچوونی‮ ‬ئەردۆگان

لە ئەنقەرەوە گفتوگۆ سیاسییەكان و پێشبینییە سیاسییەكان گەرموگوڕی‮ ‬زۆری‮ ‬پێوە دیارە،‮ ‬بەرەی‮ ‬ئۆپۆزسیۆن هەموو هەوڵی‮ ‬خۆیان دەدەن تا توركیا بخەنە ناو هەڵبژاردنی‮ ‬پێشوەختەوە،‮ ‬بەڵام رەجەب تەیب ئەردۆگان دەیەوێت هەڵبژاردن لە كاتی‮ ‬خۆیدا بكرێت‮. ‬لە ریفراندۆم بۆ هەمواركردنەوەی‮ ‬دەستووری‮ ‬توركیا،‮ ‬بەرەی‮ (‬نەخێر‮) ‬توانی‮ ‬49%ی‮ ‬دەنگەكان بهێنێت،‮ ‬بەرەی‮ (‬بەڵێ‮) ‬توانی‮ ‬51%ی‮ ‬دەنگەكان بهێنێت،‮ ‬بەڵام بە گوێرەی‮ ‬ئەو زانیارییانەی‮ ‬كەوتووەتە دەست رۆژنامەی‮ (‬جمهوریەت‮)‬ی‮ ‬توركی،‮ ‬ئێستە تابلۆی‮ ‬سیاسی‮ ‬گۆڕانی‮ ‬بەسەردا هاتووە و رێژەی‮ ‬دەنگەكان پێچەوانە بووەتەوە‮. ‬جمهوریەتی‮ ‬توركی‮ ‬بڵاوی‮ ‬كردووەتەوە،‮ ‬ئەگەر هەڵبژاردنی‮ ‬سەرۆكایەتی‮ ‬لە توركیا ئەنجام بدرێت بەرەی‮ ‬نەخێر كە پێشتر‮ ‬49%ی‮ ‬دەنگەكانی‮ ‬هێناوە،‮ ‬ئەمجارەیان‮ ‬55%ی‮ ‬دەنگەكان دەهێنێت و بە پێش پارتی‮ ‬دەسەڵات ئاكپارتی‮ ‬دەكەوێت‮. ‬هەر بۆیە هەموو هەوڵێك دەدەن تا بتوانن توركیا بخەنە ناو هەڵبژاردنی‮ ‬پێشوەختەوە و بەمەش كورسی‮ ‬دەسەڵات لە رەجەب تەییب ئەردۆگان وەربگرنەوە‮.‬

پارتە ئۆپۆزسیۆنەكان چانسی‮ ‬بردنەوەیان زیاترە

دەزگا راپرسییەكانی‮ ‬توركیا بە تایبەت ئەوانەی‮ ‬وەكو بێلایەن خۆیان نیشان داوە،‮ ‬ئاشكرایان كردووە لە هەڵبژاردنی‮ ‬سەرۆكایەتیدا ئاكپارتی‮ ‬لەگەڵ مەهەپەدا دەچێتە ناو هاوپەیمانییەوە،‮ ‬بەڵام هەر ناتوانن‮ ‬50‮+‬1‮ ‬بەدەست بهێنن،‮ ‬چونكە پارتە ئۆپۆزسیۆنەكان چانسی‮ ‬بردنەوەی‮ ‬كورسی‮ ‬سەرۆكایەتییان زیاترە‮. ‬بەڵام هەموو ئەو هەڵسەنگاندنە سیاسی‮ ‬و پێشبینییانە ئەنجامەكەی‮ ‬بەو مەرجە راست دەردەچێت،‮ ‬كە پارتە ئۆپۆزسیۆنەكان لەسەر‮ ‬یەك كاندید رێكبكەون بۆ ركابەری‮ ‬ئەردۆگان‮. ‬بۆ نموونە جەهەپە كە گەورەترین پارتی‮ ‬ئۆپۆزسیۆنە هەرگیز كاندیدی‮ ‬ئەوان بە تەنیا ناتوانێت لە ئەردۆگان بباتەوە،‮ ‬یان كاندیدی‮ ‬هەدەپە‮ ‬یان كاندیدی‮ ‬پارتی‮ ‬باش‮. ‬تاكە رێگە بۆ ئەوەی‮ ‬بتوانن ببنە ركابەرێكی‮ ‬سەختی‮ ‬ئەردۆگان هەڵبژاردنی‮ ‬یەك كاندیدی‮ ‬هەموو پارتەكانی‮ ‬ئۆپۆزسیۆنە‮. ‬وەكو ئەوەی‮ ‬بە نهێنیش باسی‮ ‬لێوە دەكرێت،‮ ‬پارتەكانی‮ ‬ئۆپۆزسیۆن رازی‮ ‬دەبن كەمال كلیچدار ئۆغلو سەرۆكی‮ ‬ئێستەی‮ ‬جەهەپە بكەنە كاندیدی‮ ‬خۆیان بۆ ركابەری‮ ‬ئەردۆگان،‮ ‬لە‮ ‬3ی‮ ‬مانگی‮ ‬شوباتیش لە كۆنگرەی‮ ‬جەهەپەدا كاندیدكردنی‮ ‬كلیچدارئۆغلو بۆ هەڵبژاردنی‮ ‬سەرۆكایەتی‮ ‬توركیا‮ ‬یەكلایی‮ ‬دەبێتەوە‮.‬

ئەنجامدانی‮ ‬كودەتا

عەبدولقادر سەلفی‮ ‬رۆژنامەنووسی‮ ‬نزیك لە رەجەب تەیب ئەردۆگان،‮ ‬لە وتارێكدا ئاشكرای‮ ‬دەكات دەنگۆیەك هەیە كودەتا بكرێ و عەبدوڵڵا گویل بكەنە سەركۆماری‮ ‬توركیا و عەلی‮ ‬باباجانیش بۆ وەزیری‮ ‬ئابووری‮ ‬و ئەردۆگانیش لە لایەن دادگاوە بپارێزرێت و لە هەموو پۆستێك دووری‮ ‬بخەنەوە‮. ‬سەلفی‮ ‬لە وتارێكیدا كە رۆژی‮ ‬دووشەممە لە رۆژنامەی‮ (‬حوریەت‮)‬ی‮ ‬توركی‮ ‬بڵاوی‮ ‬كردووەتەوە،‮ ‬باس لە دەنگۆیەك دەكات كە دەستی‮ ‬كودەتاچییەكانی‮ ‬لە پشتە،‮ ‬ئەویش دانانی‮ ‬عەبدوڵڵا گویلە بە شێوەیەكی‮ ‬كاتی‮ ‬لە شوێنی‮ ‬ئەردۆگان،‮ ‬بەڵام وەكو خۆی‮ ‬باسی‮ ‬دەكات جارێ بە باشی‮ ‬ئەردۆگانیان نەناسیوە‮. ‬سەلفی‮ ‬دەنووسێ سیناریۆیەك هەیە كە بە شێوەیەكی‮ ‬كاتی‮ ‬گویل بخەنە شوێنی‮ ‬ئەردۆگان و عەلی‮ ‬باباجانیش بكەنە وەزیری‮ ‬ئابووری‮ ‬بە شێوەیەكی‮ ‬كاتی،‮ ‬ئەردۆگان و خانەوادەكەشی‮ ‬لە شوێنێك لە لایەن دادگاوە بپارێزرێن‮. ‬واتە مەبەستیانە ئەردۆگان لەنێو ببەن،‮ ‬بەڵام شتێكیان بیر چووە،‮ ‬ئەویش ئەوەیە كە ئەوانەی‮ ‬ئەو پیلانەیان داڕشتووە،‮ ‬جارێ ئەردۆگان ناناسن،‮ ‬ئاخر ئەردۆگان سەری‮ ‬بۆ كودەتا شۆڕ‮ ‬نەكرد بۆ ئەو كەسانەی‮ ‬شۆڕ‮ ‬ناكات كە ئەو پیلانەیان داڕشتوە‮. ‬سەلفی‮ ‬لە درێژەی‮ ‬وتارەكەیدا باسی‮ ‬لەوەش كردووە كە گویل و عەلی‮ ‬باباجان ئاگاداری‮ ‬ئەو پیلانە نین،‮ ‬بەڵام ئەوانەی‮ ‬پیلانەكەیان داناوە و دەنگۆكەیان بڵاو كردووەتەوە،‮ ‬دەیانەوێت سەرەتا شەڕەكە لەناو ئاكپارتییەوە دەستپێبكەن و پاشان بكەونە خۆیان‮. ‬بۆیە سەلفی‮ ‬دەڵێ تەنیا عەبدوڵڵا گویل دەتوانێت ئەو دەنگۆیانە كۆتایی‮ ‬پێ بهێنێت،‮ ‬بێگومان ئەگەر بیەوێت‮.‬

دەستكارییكردنی‮ ‬یاسای‮ ‬حزبەكان

حكوومەتی‮ ‬ئاكپارتی‮ ‬لە توركیا بە نیازە‮ ‬یاسای‮ ‬پارتە سیاسییەكانی‮ ‬توركیا بگۆڕێت،‮ ‬بە گۆڕینی‮ ‬ئەو‮ ‬یاسایەش دەسەڵاتی‮ ‬دادگا بەسەر پارتە سیاسییەكانەوە كەم دەبێتەوە‮. ‬رۆژنامەی‮ (‬جومهوریەت‮)‬ی‮ ‬توركی‮ ‬بڵاوی‮ ‬كردووەتەوە،‮ ‬ئاكپارتی‮ ‬پلانی‮ ‬داڕشتووە لە ماوەیەكی‮ ‬نزیكدا‮ ‬یاسای‮ ‬پارتە سیاسییەكان لە توركیا بگۆڕێت و ئیدی‮ ‬دەسەڵاتی‮ ‬تەواو بدرێتە كۆمیسیۆنی‮ ‬باڵای‮ ‬هەڵبژاردنەكان‮. ‬لە هەواڵەكەدا هاتووە،‮ ‬پێشتر لە لایەن دادگاوە‮ ‬یاسای‮ ‬پارتە سیاسییەكان چاودێری‮ ‬دەكرا و زۆربەی‮ ‬ئەو بابەتانەی‮ ‬پەیوەندی‮ ‬بە پارتە سیاسییەكان هەبووە لە لایەن دادگاوە‮ ‬یەكلایی‮ ‬كراوەتەوە،‮ ‬بەڵام بەم پڕۆژە‮ ‬یاسایەی‮ ‬ئاكپارتی‮ ‬دەیەوێت بیهێنێتە پەرلەمانەوە بۆ گۆڕینی‮ ‬یاسای‮ ‬پارتە سیاسییەكان،‮ ‬ئیدی‮ ‬دەسەڵاتی‮ ‬زۆر بە كۆمیسیۆنی‮ ‬باڵای‮ ‬هەڵبژاردنەكان دەدرێت‮. ‬هەروەها دەسەڵات دەدرێتە كۆمیسیۆن كە پارتە سیاسییەكان چۆن كۆنگرە ببەستن و چۆن بتوانن ئەندام وەربگرن و هەروەها سەرۆكی‮ ‬پارتیش تا چەند خول بۆی‮ ‬هەبێت سەرۆك بێت‮.‬

یەك حزب پشتگیری‮ ‬دەكات

رۆژی‮ ‬دووشەممە لە كۆنگرەیەكی‮ ‬رۆژنامەوانیدا لە ئەنكەرا،‮ ‬دەوڵەت باخچەلی‮ ‬سەرۆكی‮ ‬مەهەپە پشتگیری‮ ‬تەواوی‮ ‬پارتەكەی‮ ‬بۆ رەجەب تەیب ئەردۆگان راگەیاند بۆ هەڵبژاردنی‮ ‬سەرۆكایەتی‮ ‬2019‮.‬ باخچەلی‮ ‬لەو كۆنگرە رۆژنامەوانییەدا ئاشكرای‮ ‬كرد،‮ ‬كە پارتەكەیان بڕیاری‮ ‬داوە لە هەڵبژاردنی‮ ‬2019دا لەگەڵ ئاكپارتیدا بچێتە ناو هاوپەیمانییەتەوە،‮ ‬هەروەها بۆ هەڵبژاردنی‮ ‬سەرۆكایەتی2019 ‮ ‬هەموو ئۆرگان و دەزگایەكانیان پشتگیری‮ ‬لە ئەردۆگان دەكەن‮. ‬باسی‮ ‬لەوەشكردووە كە لە هەڵبژاردنی‮ ‬سەرۆكایەتیدا لە توركیا،‮ ‬ئەوان وەكو مەهەپە هیچ كاندیدێكیان نابێت و دەچنە پاڵ ئاكپارتییەوە،‮ ‬بەڵام وەكو ئەوەی‮ ‬باخچەلی‮ ‬باسی‮ ‬لێوە كرد،‮ ‬ئەگەر ئەردۆگان لەبەر هەر هۆكارێك بێت خۆی‮ ‬كاندید نەكات بۆ پۆستی‮ ‬سەرۆكایەتی‮ ‬توركیا لە هەڵبژاردنی2019 ‮ ‬ئەوكات وەكو مەهەپە بڕیاری‮ ‬تریان دەبێت‮.‬

 
چاپکردن   Share گه‌ڕانه‌وه‌