2018-01-30

خەبات‮: ‬هەولێر
‮ ‬مۆزەخانەیەكی‮ ‬جیاواز هەڵكەوتووە كە تایبەتە بە بەرد و گەوهەرەكان و لە وێنەی‮ ‬خۆی‮ ‬نموونەی‮ ‬لە عێراقدا نییە،‮ ‬خاوەنی‮ ‬مۆزەخانەكە،‮ ‬سەربەست مەجید دەڵێت‮: ‬كە پڕۆژەكەی‮ ‬ئەو بازرگانی‮ ‬نییە،‮ ‬بۆ سوود گەیاندنە،‮ ‬دەشڵێت‮ "‬ئومێد دەكەم حكوومەت هاوكاریمان بكات بۆ ئەوەی‮ ‬بیكەین بە مۆزەخانەیەك لە ئاستی‮ ‬جیهانی‮ ‬بێت‮". ‬
لەم مۆزەخانەیە دەیان بەرد و گەوهەر هەن كە نموونەیان كەمە‮ ‬یان زۆر دەگمەنن،‮ ‬پڕۆژەكەش پڕۆژەیەكی‮ ‬كەسی‮ ‬كەرتی‮ ‬تایبەتە‮. ‬لە سوچێكی‮ ‬پیرە قەڵاكەی‮ ‬هەولێر و لەنێو‮ ‬یەكێك لە خانووەكانی‮ ‬كە دەكەوێتە شوێنێكی‮ ‬بەرز و مێژوویی،‮ ‬مۆزەخانەیەكی‮ ‬جیاواز هەڵكەوتووە،‮ ‬مۆزخانەیەك كە بە ئەركی‮ ‬كەسیی‮ ‬جیۆلۆجیناسێك دروستكراوە و زۆرینەی‮ ‬هەرە زۆری‮ ‬بەرد و گەوهەرەكانی‮ ‬ئەم شوێنە بۆ ئەم پیاوە دەگەڕێتەوە‮. ‬
سەربەست مەجید پیاوێكی‮ ‬رووخۆش و دەم بە پێكەنین،‮ ‬ئەو لەدایكبووی‮ ‬ساڵی‮ ‬1961ـە،‮ ‬كاتێك چووینە مۆزخانەكەی‮ ‬بەدەم باسكردن و شیكردنەوەی‮ ‬ئەو كەلوپەلانەی‮ ‬لەبەردەمییدا بوو سڵاوی‮ ‬لێكردیین لەو كاتەی‮ ‬لەنێو بازنەیەك بوو لە قوتابییانی‮ ‬زانكۆ كە بۆ فێربوون و ناسینەوە و بینینی‮ ‬بەرد و گەورەهەكانی‮ ‬مۆزەخانەكەی‮ ‬هاتبوون،‮ ‬لەنێو ئەم مۆزەخانەیە بە سەدان بەردی‮ ‬جیاواز و گەوهەری‮ ‬جۆراوجۆر هەن،‮ ‬هەموویان لە شوێنی‮ ‬تایبەت و لەنێو جامخانەكاندا پارێزراون و هەریەكێك لەمان تایبەتمەندی‮ ‬و خەسڵەتی‮ ‬جیاوازی‮ ‬خۆی‮ ‬هەیە‮. ‬
سەربەست مەجید پێشتر ئەم مۆزەخانەیەی‮ ‬لە شارۆچكەی‮ ‬شەقڵاوە دامەزراندبوو،‮ ‬بەڵام پێش زیاتر لە ساڵێك و لەسەر داوای‮ ‬پارێزگاری‮ ‬هەولێر مۆزخانەكەی‮ ‬گواستووەتەوە بۆ نێو پیرە قەڵاكەی‮ ‬هەولێر و لێرەوە كەسانێكی‮ ‬زیاتر و زۆر كەلوپەلەكانی‮ ‬دەبینن و لێیوە سوود وەردەگرن،‮ ‬بەتایبەت قوتابیان و خوێندكاران،‮ ‬هەروەها شوێنێكی‮ ‬سەرنجڕاكێشیشە بۆ ئەو گەشتیارانەی‮ ‬سەردانی‮ ‬قەڵاكە دەكەن‮. ‬سەبارەت بە مۆزەخانەكە و وردەكارییەكانی‮ ‬لە لێدوانێكدا خاوەنی‮ ‬مۆزخانەكە‮ "‬مۆزەخانەی‮ ‬هەولێر بۆ بەرد و گەوهەرەكان‮"‬،‮ ‬سەربەست مەجید عومەر ئاماژە بۆ ئەوە دەكات كە ئەو ساڵان و رۆژگارێكی‮ ‬زۆری‮ ‬لە پێناو كۆكردنەوە و هەڵگرتن و كڕینی‮ ‬ئەو بەرد و گەوهەرانەدا خەرج كردووە،‮ ‬لەپاڵ پارەیەكی‮ ‬زۆر كە بۆ دەستخستنییان داونی،‮ ‬سەربەست پتر لە نیوەی‮ ‬تەمەنی‮ ‬خۆی‮ ‬بۆ بەجێ گەیاندنی‮ ‬ئەو خولیایەی‮ ‬كە حەزێكی‮ ‬لە مێژینەیەتی‮ ‬تا لەگەڵ بەرد و گەوهەرەكاندا دەست و پێ سپی‮ ‬بكاتەوە تەرخانكردووە‮.‬
‮ ‬ناوبراو لەوبارەیەوە دەڵێت‮:‬‮ "‬ئەو مۆزەخانەیە ئەنجامی‮ ‬ماندووبوونی‮ ‬زیاتر لە‮ ‬35 ساڵە كە لەو ماوەیەدا ئەو بەرد و گەوهەرانەم كۆكردووەتەوە،‮ ‬خەونێكی‮ ‬گەورە بوو بۆ من كە بتوانم مۆزەخانەیەكی‮ ‬لەم شێوەیە بۆ بەرد و گەوهەرەكان دابمەزرێنم و‮ ‬یەكەم بێت لەسەر ئاستی‮ ‬عێراق و هەرێمی‮ ‬كوردستانیش‮". ‬
ئەو دەشڵێت‮ "‬پێشتر ئەم مۆزخانەیەم بۆ ماوەی‮ ‬ساڵێك لە شەقڵاوە بوو،‮ ‬دواتر لەسەر داوای‮ ‬پارێزگاری‮ ‬هەولێر مۆزەخانەكەمان هێنایە هەولێر و بە رەزامەندی‮ ‬كۆمیسیۆنی‮ ‬باڵای‮ ‬نۆژەنكردنەوەی‮ ‬قەڵا و نوێنەری‮ ‬رێكخراوی‮ ‬یونیسكۆ لە هەولێر ئەم شوێنەمان پێدرا و لە ساڵی‮ ‬2016ـەوە ئەم مۆزخانەیە لێرە خزمەت بە گەشتیاران و قوتابیان و خەڵكی‮ ‬ئاسایی‮ ‬دەكات و ئەوانەی‮ ‬سەردانی‮ ‬ئێمە دەكەن لە ئارەزوومەندانی‮ ‬بەرد و گەوهەرەكان رۆژانە و ساڵانە ژمارەیان لە زیادبووندایە‮". ‬
قەڵای‮ ‬هەولێر گردێكی‮ ‬شوێنەوارییە و تەمەنی‮ ‬شەش هەزار ساڵ دەبێت،‮ ‬بە كۆنترین قەڵا لە جیهاندا دادەنرێت،‮ ‬زیاتر لە‮ ‬30 مەتر لە ئاستی‮ ‬زەوی‮ ‬و‮ ‬431 مەتر لە ئاستی‮ ‬دەریاوە بەرزە،‮ ‬رووبەری‮ ‬قەڵاكە نزیكەی‮ ‬110 هەزار مەتر چوارگۆشەیە،‮ ‬نزیكەی‮ ‬506 خانووی‮ ‬تێدایە و بەسەر سێ گەڕەك‮ "‬تۆپخانە،‮ ‬تەكیە،‮ ‬سەرای‮" ‬دابەش دەبن،‮ ‬قەڵاكە بە شێوەیەكی‮ ‬زۆر پتەو و قایم بونیادنراوە و شوێنێكی‮ ‬پارێزراو بووە بۆ نیشتەجێبوانی‮ ‬لە هەر هێرشێكی‮ ‬دەرەكی،‮ ‬قەڵاكە چەندین نەخش و نیگاری‮ ‬تیادایە كە سەرنجڕاكێشن و‮ ‬یەكێكە لەو شوێنەوارانەی‮ ‬كە خراوەتە نێو لیستی‮ ‬یونیسكۆ بۆ كەلەپووری‮ ‬جیهانی‮. ‬سەربەست كە هیچ بێزارییەكی‮ ‬پێوەدیارنەبوو لەگەڵ پرسیاری‮ ‬زۆری‮ ‬ئەو قوتابییانەی‮ ‬بۆ سەردانیكردنی‮ ‬شوێنەكە هاتبوون و وەكو شارەزایەك بە دڵفراوانییەوە وەڵامی‮ ‬دەدانەوە‮.‬
‮ ‬سەربەست بەشی‮ ‬جیۆلۆجیی‮ ‬زانكۆی‮ ‬مووسڵی‮ ‬لە ساڵی‮ ‬1984-1985 تەواوكردووە،‮ ‬ئەمەش وایكردووە ئەو خولیایەی‮ ‬هەیەتی‮ ‬پتر بەدەمییەوە بچێت و بە پیرییەوە بڕوات‮. ‬
خاوەنی‮ ‬مۆزخانەی‮ ‬هەولێر بۆ بەرد و گەوهەرەكان باسی‮ ‬لەوەشكرد كە چەندین وەزیر و بەرپرس و باڵیۆزی‮ ‬وڵاتانی‮ ‬بیانی‮ ‬كە سەردانی‮ ‬قەڵای‮ ‬هەولێر و شارەكە دەكەن بۆ بینینی‮ ‬بەرد و گەوهەرەكانیش سەردانی‮ ‬مۆزەخانەكەی‮ ‬ئەوانیش دەكەن‮. ‬
سەربەست مەجید لەدرێژەی‮ ‬قسەكانیدا گوتی‮:‬‮ "‬ئەم مۆزخانەیە بووەتە هێمایەكی‮ ‬گەشتیاریی‮ ‬گەش و هیوادارم حكوومەت و خەڵك زیاتر پشتگیریی‮ ‬بكەن بۆ ئەوەی‮ ‬ئاستی‮ ‬زیاتر بەرەو پێش بڕوات بۆ ئەوەی‮ ‬بگاتە ئاستی‮ ‬مۆزەخانەیەكی‮ ‬جیهانی‮". ‬
هەروەها روونیشی‮ ‬كردەوە‮:‬‮"‬مۆزەخانەكەی‮ ‬ئێمە هیچ پەیوەندییەكییان بە شوێنەوار و كەلەپوورەوە نییە،‮ ‬مۆزەخانەیەكی‮ ‬تایبەتە بە بەرد و گەوهەرەكان كە تەمەنی‮ ‬ئەمان هیچییان تەمەنییان لە سەدان ملیۆن ساڵ كەمتر نییە،‮ ‬هەندێك فۆسیلەكانیش تەمەنییان هەیە نزیكەی‮ ‬600 ملیۆن ساڵە،‮ ‬ماسییەكان،‮ ‬گاسترۆبۆدەكان نزیكەی‮ ‬65 تا‮ ‬250 ملیۆن ساڵ دەبێت،‮ ‬هەروەها مەرجانی‮ ‬سەرەتاییمان هەیە هی‮ ‬كوردستانیشی‮ ‬تیادایە كە بۆ سەردەمی‮ ‬دیڤۆنی‮ ‬دەگەڕێتەوە كە تەمەنی‮ ‬385 ملیۆن ساڵ دەبێت‮". ‬
ئەو جیۆلۆجیناسە كە بە هۆی‮ ‬ئەوەی‮ ‬لە شوێنێكی‮ ‬وەكو شەقڵاوە لەدایكبووە و ناوچەیەكی‮ ‬شاخاوییە بە بۆچوونی‮ ‬ئەم هۆكارێكی‮ ‬باشە بۆ ئەوەی‮ ‬لەگەڵ بەردەكاندا هەڵبكات،‮ ‬لەدرێژەی‮ ‬قسەكانیدا دەیگوت بەشی‮ ‬زۆری‮ ‬ئەو بەرد و گەوهەرانەی‮ ‬لە مۆزەخانەكەیدا كۆی‮ ‬كردوونەتەوە كڕیونی،‮ ‬لەگەڵ ئەوەشدا خەڵكانێك هەن بەردی‮ ‬خۆیان هەیە بە موڵكی‮ ‬خۆیان دەمێنێـتەوە و ئەمان نیشانی‮ ‬دەدەن‮. ‬
سەبارەت بە خەرجیی‮ ‬شوێنەكەش سەربەست مەجید دەیگوت‮ "‬ئەم مۆزەخانەیە پڕۆژەیەكی‮ ‬خزمەتگوزاریی‮ ‬زانستی‮ ‬گەشتیاری‮ ‬بێ بەرامبەرە و سوودێكی‮ ‬زۆر بە خەڵك و كوردستان و عێراقیش دەگەیەنێت،‮ ‬چونكە نموونەیەكی‮ ‬زۆری‮ ‬كانزایی‮ ‬لێرە نمایش كراون كە لە تاقیگەی‮ ‬زانكۆكاندا نیین،‮ ‬هەموو ئامانجی‮ ‬منیش ئەوەیە كە ئەو مۆزەخانەیە خزمەت بە شاری‮ ‬هەولێر و كوردستان بكات‮". ‬
سەربەست مەجید لە كۆتایی‮ ‬قسەكانیدا دەیخواست حكوومەتی‮ ‬هەرێم هاوكارییان بكات بۆ ئەوەی‮ ‬مۆزەخانەكە گەورەتر بكەن و ببێتە مۆزەخانەیەكی‮ ‬نیشتمانیی‮ ‬گەورەتر،‮ ‬ئاماژەی‮ ‬بۆ ئەوەش دەكرد كە لایەنی‮ ‬پەیوەندیدار ئەو ئارەزوو و ئامانجەی‮ ‬ئەو كە دەمێكە بۆی‮ ‬تێدەكۆشێت برەوی‮ ‬زیاتری‮ ‬پێبدرێت،‮ ‬ئەو سوپاسی‮ ‬وەزیری‮ ‬رۆشنبیرییی‮ ‬حكوومەتی‮ ‬هەرێمی‮ ‬كوردستانیشی‮ ‬كرد كە مۆزەخانەكەی‮ ‬بە شوێنێكی‮ ‬فەرمی‮ ‬و پێگەیەكی‮ ‬رۆشنبیری‮ ‬ناساندووە‮.‬

 
چاپکردن   Share گه‌ڕانه‌وه‌