2018-04-15

عەلی‮ ‬چیایی
هەڵبژاردن بۆ؟
ڕاستیەكی‮ ‬حاشا هەڵنەگرە هەڵبژاردن پرۆسەیەكی‮ ‬ئازادی‮ ‬و دیموكراتی‮ ‬گەلانە بۆ دیاریكردنی‮ ‬مافی‮ ‬بەرێوەبردنیان كەتیایدا لە‮ ‬ڕۆژێكی‮ ‬دیاریكراو و دوای‮ ‬ئامادەكاریەكی‮ ‬دروست هاونیشتیمانیان هەڵسەن بە دەنگدانی‮ ‬نهێنی‮ ‬و كەسێك‮ ‬یان كۆمەڵە كەسانێك‮ ‬ڕادەسپێرن بۆ بەرێوەبردن و ئەو ئەركەی‮ ‬كە بەگوێرەی‮ ‬یاسا بۆیان دیاریكراوە‮.‬
هەڵبەتە هەڵبژاردن بە كۆمەڵێك قۆناغ‮ ‬و‮ ‬هەواراز و نشێوی‮ ‬سەخت تێپەریووە تاوەكو مرۆڤ بەهەردوو‮ ‬ڕەگەزەكەی‮ ‬بتوانن بەشداری‮ ‬تێدابكەن،‮ ‬چونكە لە زۆڕێك لە شارستانیەكان ماف بەتەنها بۆ پیاو‮ ‬یان زەنگینەكان‮ ‬یاخود كەسانی‮ ‬خوێندەوار بووە،‮ ‬بەڵام دوای‮ ‬بەرەوپێشچوونی‮ ‬ئاستی‮ ‬هۆشیاری‮ ‬و بزاوتە سیاسیە نوێخوازەكان ئەو مافە بە تەواوی‮ ‬هاوڵاتیان بەخشرا،‮ ‬دیارە ئەمەش دەسكەوتێكی‮ ‬گرینگە لە مێژووی‮ ‬سیاسیدا،‮ ‬چونكە هەڵبژاردن ناوەرۆكی‮ ‬دیموكراسیە و بەبێ هەڵبژاردن دیموكراسی‮ ‬واتایەك نابەخشێت‮.‬
هەڵبژاردن لە فەرهەنگی‮ ‬عێراقدا
لەسەرەتای‮ ‬بیستەكانی‮ ‬سەدەی‮ ‬رابردوو شانشینی‮ ‬عێراق دامەزرا‮ ‬یەكەم دامەزرێنەری‮ (‬مەلیك فەیسەل‮) ‬بوو لەو كاتەدا عێراق دەسەڵاتی‮ ‬یاسادانانی‮ ‬پێك هاتبوو لە دوو ئەنجومەن ئەنجومەنێك بەناوی‮ ‬ئەعیان‮ (‬پیاوماقوڵان‮) ‬و ئەنجومەكەی‮ ‬تر ئەنجومەنی‮ ‬نوێنەران بوو كەئەركی‮ ‬دانانی‮ ‬یاسا و چاودێردكردنی‮ ‬كارەكانی‮ ‬حوكمەت بوو،‮ ‬هەروەها دوای‮ ‬نەمانی‮ ‬سیستەمی‮ ‬پاشایەتی‮ ‬و هەڵگیرسانی‮ ‬شۆڕشی‮(‬14تەموزی‮ ‬1958) هاتنی‮ ‬حوكمڕانی‮ ‬كۆماری‮ ‬پەرلەمان بوونی‮ ‬نەبووە و‮ ‬یان بونێكی‮ ‬كارتۆنی‮ ‬بووە،‮ ‬چونكە ئەنجومەنە شۆرشگێریەكان ئەو‮ ‬ڕۆڵەیان بینیوە دیارە‮ ‬ڕۆلی‮ ‬ئەوانیش‮ ‬ڕۆڵێكی‮ ‬نادیموكراتی‮ ‬بووە،‮ ‬چونكە دیموكراتی‮ ‬و ئەو جۆرە ئەنجومەنانە كۆك نین،‮ ‬بەڵام دوای‮ ‬پرۆسەی‮ ‬ئازادی‮ ‬عێراق و ئەنجامدانی‮ ‬هەڵبژاردنی‮ ‬نوێنەران خەڵكی‮ ‬عێراق بە دیدێكی‮ ‬نوێ ئاشنایی‮ ‬هەڵبژاردن بوون وەك مافێكی‮ ‬سیاسی،‮ ‬بۆیە ناتوانین بڵێن هەموو ئەوانەی‮ ‬هەڵدەبژردرێن كەسانی‮ ‬چاكخوازی‮ ‬ئەو مەیدانە بن،‮ ‬لەبەر ئەوەی‮ ‬فەرهەنگی‮ ‬هەڵبژاردن لای‮ ‬تاك خەلفیەكی‮ ‬ئەرێنی‮ ‬نیە تاوەكو خواستی‮ ‬ئەوان سەربگرێت،‮ ‬بەڵكو لەسەر بنەمای‮ ‬سیاسی‮ ‬و مەزهەب و نەتەوە و پێوەرە شكلیەكان كاندیدان هەڵدەبژێرن كە دەبوو كەسانی‮ ‬ئازا و چالاك و بوێریان هەڵبژاردبا‮.‬
پرسی‮ ‬بەشداریكردنی‮ ‬كورد لە هەڵبژاردنەكان
ڕووداوەكانی‮ (‬16ی‮ ‬ئۆكتۆبەری‮ ‬2017‮)‬ پێگەی‮ ‬كوردیان لە بەغدا ئەگەر لاواز نەكردبێت بەهێزیشی‮ ‬نەكردووە،‮ ‬چونكە كورد خواستی‮ ‬وابوو بە ئامرازێكی‮ ‬دیموكراتی‮ ‬وئاشتیانە كە‮ ‬ریفرانۆدم و راپرسیە ویستی‮ ‬خەڵكی‮ ‬كوردستان بزانێت بۆ مانەوە‮ ‬یان‮ ‬ڕاگەیاندنی‮ ‬سەربەخۆیی‮ ‬هەروەك چۆن بەسەركەوتووی‮ ‬ئەنجامدرا و كورد ئەمەی‮ ‬كردە كارتێك كە هەمیشە ئامادەیە بۆ دەرهێنان،‮ ‬بەڵام بەداخەوە‮ ‬بەشێك لە هێزێكی‮ ‬ناوەخۆیی‮ ‬هەڵسان بە ئەنجامدانی‮ ‬خیانەت و ناوچەكانی‮ ‬دەرەوەی‮ ‬ئیدارەی‮ ‬هەرێمیان تەسلیمی‮ ‬حەشدی‮ ‬شیعی‮ ‬و سوپای‮ ‬عێراق كرد بەم كارەشیان جگەلەوەی‮ ‬خۆیان لەبەردەم گەلی‮ ‬كوردستان سەرشۆر و ناشیرین كرد هاوكات كێشی‮ ‬كوردشیان بەرەو‮ ‬دوریانێكی‮ ‬ترسناك برد كە هەموو هەوڵێكیان ئەوەبوو كیانی‮ ‬سیاسی‮ ‬هەرێمی‮ ‬كوردستان لەبارببەن لە پێناو دەسكەوتێكی‮ ‬ماددی‮ ‬بچوك بۆ خۆیان و دارودەستەكانیان،‮ ‬هەڵبژاردنی‮ ‬پەرلەمانی‮ ‬عێراق نزیكە و لەمانگی‮ ‬ئایندە ئەنجام دەدرێت،‮ ‬لەگەڵ ئەوەشدا كۆمەڵێك هێز و لایەنی‮ ‬سیاسی‮ ‬عروبە و شۆڤینی‮ ‬خۆیان مەلاسداوە بۆ لێدان لەهەرێم ودەسكەوتەكانی،‮ ‬هەربۆیە گرینگترین ئەركی‮ ‬هەر تاكێكی‮ ‬ئەم هەرێمە ئەوەیە بەشداری‮ ‬پرۆسەی‮ ‬دەنگدان بكات،‮ ‬لەگەڵ ئەوەشدا دەنگ بەو حزب و نوێنەرە كوردانە بدات كە بۆ خزمەتی‮ ‬دۆزی‮ ‬ڕەوای‮ ‬كوردستان بەرەو بەغدا بەرێدەكەوێت نەك ئەوانەی‮ ‬هەموو هەولێكیان بۆ بەرژەوەندی‮ ‬تایبەتی‮ ‬خۆیانە و ئەجێندای‮ ‬بێگانەیان لا لەپەسندترە لەهی‮ ‬نەتەوەی‮ ‬خۆیان،‮ ‬ئێستا لە هەموو كات كوردستانیان كەسانی‮ ‬خەمخۆر و كوردپەروەر دەناسن هیچ پاساوێك نیە بۆ ئەوەی‮ ‬كەسانی‮ ‬نا نەتەوەیی‮ ‬و هەڵپەرست هەلبژێرن‮!!. ‬لەڕاستی‮ ‬دا دەنگدەری‮ ‬كورد لەبەردەم بەرپرسیاریەتێكی‮ ‬گەورەی‮ ‬نیشتیمانی‮ ‬و ئەخلاقی‮ ‬دایە بەوەی‮ ‬ئەو پارتە هەڵبژێرن كە خاوەن رابردوو و مێژووێكی‮ ‬پڕ‮ ‬سەروەریە لە پارێزگاریكردنی‮ ‬شكۆی‮ ‬تاك بەتاكی‮ ‬كوردستانیان،‮ ‬بۆیە حەق وایە بەهۆشیاریەوە لەڕۆژی‮ ‬هەڵبژاردن‮ ‬ڕووبكەینە سەر سندوقی‮ ‬دەنگدان و دەنگ بەباشترینیان بدەین لەپێناو ئایندەی‮ ‬خۆمان و نەوەكانمان،‮ ‬نەوەك پێچەوانەكەی‮.‬
هاوهەڵوێستی‮ ‬كورد و هەلبژاردن
لەبەر ئەوەی‮ ‬لەكوردستان فەزای‮ ‬ئازادی‮ ‬سیاسی‮ ‬و بابەتی‮ ‬دیموكراسی‮ ‬لە رادەبەدەرە هەر بۆیەش ئاساییە ژمارەیەكی‮ ‬زۆری‮ ‬حزب و بزوتنەوەی‮ ‬سیاسی‮ ‬بوونیان هەبێت،‮ ‬ئەمەش نمونەیەكی‮ ‬جوانی‮ ‬هەرێمە لە هەبوونی‮ ‬فرەحزبی‮ ‬و كەلتوری‮ ‬سیاسی‮ ‬جیاواز،‮ ‬بۆیە جێگای‮ ‬شانازیكردنە،‮ ‬بەڵام نابێت هەموو ئەو جیاوازیە حزبی‮ ‬و سیاسیە ببێـتە هۆی‮ ‬ئەوەی‮ ‬ململانێ و ناكۆكیەكان شكۆی‮ ‬نەتەوەییی‮ ‬كورد بشكێنرێت و پێگە و قەبارەی‮ ‬كورد بهێنرێتە خوارەوە تەنها لەبەر جیاوازی‮ ‬فكر و تێروانینی‮ ‬سیاسی‮ ‬بۆ بەرێوەبەردنی‮ ‬هەرێم‮.‬
كورد چەند‮ ‬یەكرێز و‮ ‬یەكگرتوو بێت هێشتا كەمە،‮ ‬چونكە لایەنی‮ ‬بەرانبەر بە درێژایی‮ ‬مێژوو كەمتەرخەمی‮ ‬نەكردووە لە دژایەتی‮ ‬كورد و سرینەوەی‮ ‬ناسنامەی‮ ‬نەتەوەیی‮ ‬كورد،‮ ‬بۆیە‮ ‬یەكرێزی‮ ‬و‮ ‬یەكگرتوویی‮ ‬دەبێت وەك ئەرك سەیر بكرێت و لادان لەو‮ ‬یەكرێزیە وەك خیانەت دابنرێت وە خەڵكی‮ ‬كوردستانیش ئەوانەی‮ ‬یەكگرتویی‮ ‬كورد لەباردەبات دەبێت سزایەی‮ ‬قورسیان بەسەر بسەپێنێت‮. ‬لە ناوەخۆیی‮ ‬كوردستان هەر چەندە كێشە و گرفتی‮ ‬سیاسی‮ ‬هەبێت قابیلی‮ ‬ئەوەیە لێكتێگەیشتن هەبێت و چارەسەر بكرێت،‮ ‬بەڵام لە عێراق كە كورد تیایدا زۆرینە نیە وە لایەنەكانی‮ ‬تری‮ ‬شیعە و سونە هەمان عەقڵیەتی‮ ‬ڕژێمە كۆنپەرستەكانی‮ ‬پێش خۆیان هەیە‮. ‬لایەنە سیاسیەكانی‮ ‬كوردیش لە پەرلەمانی‮ ‬عێراق‮ ‬یەك هەڵوەست نەبن،‮ ‬كەواتە ئەگەرێكی‮ ‬بەهێزە ئەنفال و كیماباران و سوتاندنی‮ ‬كوردستان و لە سێدارەدانی‮ ‬مرۆڤی‮ ‬كورد و هەركردەوەیەكی‮ ‬تاوانكاری‮ ‬و جینۆساید ببێـە ئەمری‮ ‬واقیع و واقێعێكی‮ ‬تاڵ بهێنێتەدی،‮ ‬بۆیە ئەركی‮ ‬لایەنە سیاسەكانە دڵنیایی‮ ‬بە هاونیشتیمانیانی‮ ‬كورد بدەن‮ ‬بەوەی‮ ‬یەكگرتوو دەبن و كێشەكانی‮ ‬ناوەوەی‮ ‬كوردستان ناكە هۆكارێك بۆ دروست كردنی‮ ‬ناتەبایی‮ ‬لە بەغدا‮.‬

 
چاپکردن   Share گه‌ڕانه‌وه‌