2010-06-05

ئا- نەرمین محەمەد: ساڵی رابردوو خاتوو بیتراتین دۆشیت شۆ، لە زانكۆی برنستۆن پەرتووكێكی بەناونیشانی (گۆستاف كۆربێ، ئەو پیاوەی لەفەڕەنسا لە هەموو كەسێك لە خۆی باییتر بوو، رۆشنبیری راگەیاندن لە سەدەی نۆزدەهەمدا) لە248 لاپەڕەی قەبارە ناوەنجی بڵاو كردەوە، كە ئەم پەرتووكە یەك لە بڵاوكراوە نوێیەكانی تایبەت بەگۆستان كۆربێیە، تێیدا نەرێنی و ئەرێنی و پیاهەڵدان و سەرگۆنە كردن تێكەڵاوكراون. گومانیش لە بەهرەمەندی و بلیمەتی كۆربێ دانییە، بەڵام لەگەڵ ئەمەشدا تا ئەو پەڕی لوت بەرز و ئاڵۆز بوو.

لەسەرەتادا خاتوونی نووسەر قۆناغەكانی ژیان و داهێنانەكانی ئەم هونەرمەندە پێشكەش دەكات و دەڵێت: گۆستاف فلۆپێر كۆربێ (1819 – 1877) یەك لەو هونەرمەندانە بوو كە دەسەڵاتی لە سەدەی نۆزدەهەم زۆر بوو. لەگەڵ ئەوەی تەمەنی لە ساڵی 58 ساڵ زیاتر نەبوو، كەچی جیهانی پڕ كرد و خەڵكیشی بەو تابلۆ نەمرانە سەرقاڵ كرد كە تا ئێستا لەمۆزەخانە گەورەكان هەڵواسراون. گۆستاف كۆربێ هاوچەرخی فەلسەفەی پۆزیتیڤیمی ماددی بوو كە لەو سەردەم ئەم میتۆدە بەدیاركەوت و بڕوای بە هیچ شتێك نەبوو، جگە لە زانستی سرووشت و پێشكەوتنی تەكنەلۆژیا نەبێت. كەواتە تەواو پێچەوانەی ئایینی مەسیحی و بەتایبەتیش رێبازی كاسۆلیكی بوو كە ئەو رێبازە زۆرینەی دانیشتوانانی وڵاتی پێكدەهێنا روون و ئاشكراشدا دژی شۆڕش و رەوتی پێشكەوتن بوو، ئەمە جگە لەگەڕانەوە بۆ سەردەمی كۆن.

نووسەر دەڵێت: لەسەر گۆستاف كۆبێ وەها بڵاوبۆوە كە مرۆڤێكی توند و دڵڕەقە بێت، چیرۆكی خۆبەزلزانی و رقلێبوونەوەی خەڵكی رۆژنامە و گۆڤارەكانی ئەوسای پڕ كرد، كار بەوە گەیشت ببێت بە ئابڕۆچوون و شتێكی بێهاوتای وەها كە خەڵكی  گاڵتەی پێ بكەن. بەڵام ئەوەی كە نامۆیە كارە هونەرییەكانییەتی، كە هەرگیز بەرجەستەكەری رەوشتی خاوەنەكە خۆبەزلزانەكەیان نانوێنن. پێدەچێت گۆستاف كۆربێی مرۆڤ لەلایەن بێت و گۆستاف كۆربێی هونەرمەندیش لەلایەكی دیكە بێت. یاخود بۆی هەیە زیادەڕەوی تێیدا كرابێت و هەوڵی زراندنی رەوشت و رەفتاری درابێت، لەوانەیە ناوبانگی ئەو بووبێتە هۆی بێزار بوونی زۆر كەس، ئەوانیش بە خراپی پڕوپاگەندەیان لەسەر بڵاو كردێبێتەوە. یاخود دووچاری شیروفرینا بووبێت. هەروەك گوتمان هونەرمەند لەلایەك و مرۆڤیش لە لایەكی تر. واتا گۆستاف كۆبێ لەكارەكانی هونەرمەندێكی بلیمەتە و حەزێكی گەورەی مرۆڤایەتی هەیە، بەڵام وەك مرۆڤ لە ژیانیدا كەسێكی لەخۆبایی بووە.

بە هەر حاڵ دوژمنەكانی چۆن تۆمەتی دڕندەییان خستە ئەستۆی بۆدلێر، لە وتارێكی رەخنەیدا وەها باسی كۆربێیان كرد هەڵساوە بە ئەنجامدانی قەسابخانەیەكی راستەقینە لە هونەردا و مافی داهێنانی هونەرمەندە نەیارەكانیش لەناو دەبات. بەڵام ئەو بەها و بەهرەی داهێنانەكانی خۆی دەزانی، لەگەڵ ئەوەی بە كەلەپورەكەی ئەوسای فەڕەنسا و سەرتاسەری ئەوروپاش كاریگەر بوو، كەچی هەردەم پێی لەسەر ئەوە دادەگرت بە رێگایەكی داهێنراوانەی بێ هاوتا وێنە بكێشن، كە ئەمە نیشانە و تایبەتمەندی گەورەی داهێنەرەكانە. چونكە داهێنەر بە شێوەیەكی ملكەچیانە لاسایی خەڵكانی تر ناكاتەوە. گۆربێ تەواو پێچەوانەی هونەرمەندە بچووكەكان، كە سایەتییەكی بەهێزی هەبوو، گومانیشی تێدا نییە لە كارە داهێنراوەكانی یاخود تابلۆكانی رەنگدانەوەی كەسایەتییەكەیەتی. هەموو شاعیرە گەورەكان لەسەرەتادا بە كەسانی پێشی خۆیان كاریگەر دەبن، بەڵام دواتر لەكاریگەریەكە رەتدەدەن، ئەمە لە هونەرمەندانیش دەبینرێت.

پێویستە لە بیرمان نەچێت، كۆربێ لەهەمان ئەو چاخە ژیا كە ڤیكتۆر هۆگۆ و ئێدوارمانێ و كلۆمۆنییە و میشیلەی مێژوو نووسی بەناوبانگ و لاماریش و دولاركروا و ئەلفرید دومۆسێ و جۆرج ساند و برودۆت و سەركردەكانی جولانەوە سۆشیالیستی و شۆڕشگێڕە فەڕەنسییەكان تێیدا ژیان. بە چەمكەكانی پێشكەوتن و گەشە كردن و شۆڕشكردن بەسەر رابردووش كاریگەر بوو. هەروەها لەسەردەمی ئەودا بەهۆی زیادبوونی ژمارەی كارگەكان، جولانەوەی كرێكاران لە فەڕەنسا سەری هەڵدا، كۆربێ بە چاوی خۆی ئەو چەوساندنەوەیەی بینی كە كرێكاران و خێزانەكانیان دووچاری دەبوون، ئەمەش هەستی تووڕە بوونی بەسەر چینی بورژوازی  ستەمكار لە ناخدا بزواند. هەڵوێستی ئەو لە بەرامبەر ئەو پرسە كۆمەڵایەتییە گرنگە  هاوشێوەی هەڵوێستی ڤیكتۆر هۆگۆی دوای ساڵی 1848 بوو كە دوای ئەوەی ئەم نووسەرە شوێنی خراپی نیشتەجێ بوون و ژیانی سەختی كرێكارانی شاری (لیل)ی باكووری فەڕەنسای بینی، بڕیاریدا لەحزبی پارێزگارانی دەوڵەمەند بێتە دەرەوە و بچێتە حزبی كرێكارانی هەژار.

بەڵام وەها پێدەچێت لەو ماوەیەی دووەمی ژیانی هونەری كۆربێ هەندێك گۆڕانكاری و گەشە كردن روویدا بێت، لە تەنیایی نزیك بووبێتەوە و لە پابەند بوون بە هونەریش دوور كەوتبێتەوە. بەمەش هاوڕێ كۆنەكانی دووچاری هێدمە كرد و بە (تبرجز) و دووركەوتنەوە لە خەونەكانی كاركەران یاخود جوتیارانی هەژار تۆمەتباریان كرد.

بەڵام ئەوەی راستی بێت كۆربێ نكۆڵی لەو نموونە باڵایە نەكرد كە لەگەنجی بڕوای پێ بوو. ئەوەی ئەو دەیەویست بریتی بوو لە ئیلهام وەرگرتنی زیاتر لە پێشوو لە سرووشت بۆ كارە هونەرییەكان، چەندان كاتژمێر لەسەر یەك لەئامێزە بە برشتەكەی سرووشت دەماوە. لە ئەنجامدا تابلۆی بە پێزی وەهای بەرهەم هێنا كە بەكاری ئیمپریشێونیزمەكان و رۆمانسییەكان بچێت، لەگەڵ ئەوەی لە نیگاركێشاندا زیارتر ریالیزمی بوو. سرووشتیشی بەهەموو جوانییەك دەكێشا.

نابێت ئەوەشمان لە یاد بچێت گۆستاف كۆربێ تا ئاستێكی زۆر بەشداری لەو جوڵانەوە دیموكراسییە كرد كە ئەوسا لە فەڕەنسا سەریهەڵدا. ئاشكراشە كە تا ئەو كاتە پارتی كۆنەپەرستی كۆنەپارێز دژایەتی شۆڕشی فەڕەنسای و مافەكانی مرۆڤ و یەكسانی  دەكرد. هاوكات كۆربێ بەهۆی ئەو تابلۆیانەی كە ملیۆنەها كەسی سەرسام كرد بەشدارییەكی یەكلایی كەرەوەی لە روانینی ریالیزمییانەی لە هونەری شێوەكاری دەكرد.

 
چاپکردن   Share گه‌ڕانه‌وه‌