ROJNAMEY XEBAT 2012-09-20
Homerî Dizeyî: Pêwîste Heyran Weku Hemû Formêkî Muzîkî Kilasîkî Kurdî Le Peymange û Kolêjî Hunereciwanekan Bixwênirêt.

Hêmin Xelîl.
Hunermend Homerî Dizeyî her tenha goranîbêjêkî deng resenî kurdî niye, belku mamostayêkî şarezaw lêhatuwî biwarî goranî folklorî kurdiye, be taybet le biwarî heyranda, le derfetêka mamosta homerman hênaye axaftin û lêman pirsî:

*Beray berêztan heyranî kurdî leç qonaxêk daye?

- Heyran formêke leformekanî muzîkî klasîkî kurdî weku (lawk, qetaru ela weîsî, hore, beyt....htd) min emanem hemû polanduwe kebeşêkn le muzîkî klasîkî kurdî, emane leserdemêkî konda gûtirawn kes nazanê mêjuwî serheldaniyan keye, belam weku muzîkî klasîkî cîhan serdemî taybetî xoy hebuwe, emroke formî modêrn peyda buwe ew core muzîke modêrne nek her lenaw kurdda, belku le tewawî cîhanda ştêkî tazeyew belay minewe zor asayiye, çunke serdem degorê ke serdemîş degorê çêjî ew xelkaney lew serdemeda dejîn çêjî ewanîş degorê, ke çêj gora peresendinî pêşkewtinî mêjûş arasteyekî dîkew rêçkeyekî tir werdegirêt.

Eger bêtuseyrî pirosey peresendinî mêjuwî kultûrî ewrûpa bikeyn debînîn ke beçend qonaxêkî ciyaciyada têperîuwe. leberebeyanî serheldanî aynî mesîhî leewrûpa (sedey pêncemî zayînî) hetaweku salanî (1500ـekan wate nzîkey hezar salêk emeyan nawna temene nawendiyekan yan temene tarîkekanke bezimanekanî ewrûpa pêyî delên mêdîval, lew serdeme hem muzîk û hemû biwarekanî dîkey kultûrîş arasteyekî taybetî xoy hebû bepêyî jîngew corî bîrkirdinewey xelkî ew serdeme,paşan goranêk beser ewrûpada hat nawiyan na serdemî (rênêsans) wate raperînî ewrûpaw serlenuwê ledayk bûnewey,ewrûpa lexew helsaw ew berge tarîkiyey lexoy damalî û becorêkî tir seyrî jiyanî kird, klîsa wek pêşû ewende bawî nemaw dewlet leklêsa ciya kirayewe jiyanî komelayetî û kultûru,.. htd hemuwî gora.

Emeş (100- 150) salêkî tirî xayand dîsan xelk lew jiyane bêzarbûn û serdemêkî tir hatekayewe kepêyîan degût (barok) dîsan corêkî tir bû le jiyan û hemû biwarêkî jiyanî kultûrî girtewe, paşan serdemî (klasîk)hat û dawî eweş serdemî romantîk û tageyşte tageyşte serdemî modêrnî emroman, lehemû ew serdemaneda çêjû corî bîrkirdinewey xelkeke ciya bûn lewe paş û pêş xoyan.

Ca babêyînewe ser heyranekey xoman ke gûtm beşêke lemuzîkî klasîkî kurdî ewe leserdemêkî taybetda serî heldawe, lew zemaneda ne radîo hebû netelefzîon neamêrî dengbend (mscle), hengî heyran leser coxînan degutira heyran leser perêzan degutira, lekatî cûtkirdinda degûtira leser bêjîng beseru qerebêtk û qerebêtkî pîre çiyaiyekey qereçux û zûrge zrawekey xoman degûtira, lekendu lendî kendênawew sergirdekanî deştî dzeyî degutira ke bedaxewe zorbey ew şuwênane yan nemawn yan hatûçoyan nakirê, caran ewe bû keşuweewaw jîngey heyran, ca êsta ke çon dekirê heyran leser derasew terekter û naw piştî pîkepan bigutirê? pêşan heyran beser kçêkda degûtira basî qenefru xenawkew gwarew gêl gêlew goberew derzî û qulabey dekird,êsta ewştane hîçiyan bawî nemawe lawanî emro her neşiyan bîstuwe meger lemozexaneyekî êtinogirafîda em ştane bedî bikirên, kewate êsta ew jîngeye nemawe ke heyranî lêheldequla.

Gencî taze lewaneye heyran bilê û hendê heyranbêjî law hen ke dengiyan zor xoşe belam bedaxewe peyrewî iusulî heyran naken boye heyranekaniyan ew tamu çêjey caranî niye, mebestm lêreda eweye keheyran standerdî xoy heye birîtiye lesê bend (pêş bendu nawbendu dwabend) eme êsta lelayen hemû heyran bêjekanewe peyrew nakirêt û piyadey naken çunke lawanî emro nazanin ke ew standerdane hen.

Heyranî klasîkî pêşan nemawe heyranbêje gewrekanî serdemî min hendêkiyanim dîbû hendêkiyanim nedîbû lewane zahîrî mam zînedînî, cwamêr, cmîlî 'lî axa,hsênî 'lî axa, kawês axaş herçende lawk bêj, bû belam hendê heyranî zor xoşî gûtuwe .

• Be bîruray to ta çend twanîûmane heyranî kurdî bparêzîn?

- Belay minewe pêşî hemû ştêk pêwîste heyran weku hemû formêkî muzîkî klasîkî kurdî debê lepeymangaw kolêjî hunerecwanekan bixuwênrêt, waney heyran bigutirêtewe, min agadarnîm ke ştî wa heye yan na, aya basî heyran û lawk û qetaru elaweysî....htd lewpeymangayaneda dekirê yan na? min dest xoşane lew kesane dekem ke lehendê korda heyran delên eme cêgay xoşhaliye, belam debê agadarbin heyraneke beçewtî nelên.

• Çî nuwê lehegbey (Homerî Dizeyî) da heye?

- Bepîşe min zanstî siyasîm tewawrkirdwe, paşan xerîkî masterbûm le zimanewanî, belam becêm hêşt, çunke çûme radîoy dengî kurdî emerîka le waşnton, herweku gûtm taybetmendî min lebiwarî siyaset û zimanewaniye, keçî ziyatir behunermend nasrawm û xelk Homerî Dizeyî ziyatir behunermend denasn,xoy min her lemndaliyewe hezm behuner buwe, belam bepîşe nebûm be goranîbêj, nawe nawe goraniyekm gûtuwe, êstaş lebernamem daye çend goraniyekî tazem heye lekonsêrtêkda leşarekanî hewlêru slêmanî biyanlêm û herweha biyankem besêdî.

Herweha srûdêkî nîştîmanî zor xoşm heye lekatî xoyda legel mamosta 'ebdula cemal segirme ber lewey birwa bo xuwêndinî bala le ewrûpa betema buwîn karî leserda bikeyn,awazu şî'rî srudeke hî xomn benawî (kurdistan her dêyînewe) ewe lepaş enfalkirdinî kurdistan danrawe, belam kak 'ebidula royşt bo ewrûpaw karekeşman wabenîwe çlî mawetewe boye betemam legel girupêkî tir pêyîda bçînewe û tomarî bikeyn.

Le biwarî nûsîn- û zimanî standardî kurdî ştm bedesteweye, herweha ktêbêkm nûsîuwe leser muzîkî klasîkî ewrûpa hemû ştêkm tewaw kirdwe mawe dîzayn û paşan betemam le turkiya beçapî bigeyenim.

• Goraniyekanî berêzt lekêwe serçawe degirn?

- Serçawe bedest xot niye, xot serçawe helnabjêrî, bot dê, min le mindaliyewe aşq û şeyday folklor bûm, belam ke gewre bûm çûme xuwêndinî nawendî û amadeyî terîb legel eşqekem bo folklorî kurdî xuliyam kewteser muzîkî rojuwayîş, gencanîş hez beştî taze deken, minîş kegeyştme qonaxî nawendî û dwanawendî meraqm her leser folklor mabû, belam muzîkî rojawayîş kewte naw nax û xuwênimewe, ke radîom dekirdewe guwêm lêdegirt goraniyekî rojawaym guwê lêdebû zor ciyawazbû leklasîkekeyan, ke farsîm dekirdewe yan 'erebî ştî tazem debîst û bîrm lewe dekirdewe demgût başe bo debê kurd her ştî konî hebê lawk û heyran û qetaru elaweysî u...htd, boçî êmey kurd her debê lenaw qepêlkî lawk û heyranda gîr bixoynewe! boçî êmey kurdîş ştî tazeman nebê! îtir ewe uway lêkirdm rêçkeyekî modêrn bigirme ber, yekem car ew goraniyaney leradîoy kurdî bexda salî 1954 tomarm kirdin hendêkiyan staylî rojawayiyan pêwe diyar bû, r leser ewe rexniyekî zorîşm lelayen hunermende klasîkekanewe lêdegîra,
zor çakim lebîre deyangût (homer dezî) goranî kurdî têkdawe berew înglîzî debat kak (resul gerdî) xwalêxoşbêt ke biraderêkî zor xoşewîstm bû deygût ((goraniyekant zor xoşn belam bexuday kake homer etû kurdî beynglîzî delêyî)), îtir ewebû ke em staylem wergirt û hezu arezûm kewte ser muzîkî rojawayî terîb legel awaze folklorî û klasîkiyekanî kurdî.

• Beray to çî bikirêt bo parastinî û samanî neteweyî resenî kurdî?

- Ême nabê lewe nîgeran bîn ke ştî taze dête kayewe, emro rexneyekî zor heye legencan ke goranî kurdî delên, beray min ewane zulmiyan lêdekirê, herweku basm kird genc ştî tazey dewê û natwanê weku pêştir dabinîşê û bawubapîranî çiyan gûtuwe ewîş heman şt bilêtewe.

Pêm uwaye zor zulm lew gencane dekirê ke rexneyan lêdegîrê û delên goranî kurdiyan têk dawe,beray minewe ewane,ewey ke ewan deylên beşêke leşepolêkî nuwey cîhanî ke sertapay cîhanî girttotewe nek her kurdî, eger seyrî wilatanî emerîkaw berîtaniyau tewawî wilatanî dîkey cîhan bikeyn debînîn ke pîrekaniyan û newey kon hemuwiyan narazîn lewey ke gencekan peyrewî deken, belam pêt degorê? nexêr.

Le ber, ewe nakirê gleyî lew gence cwanane le kçan û kuran bikeyn ke em rêçkeyan girtote ber çunke belay minewe nabê kurd xoy lekarwanî hemîşe berêweçuwî kultûrî cîhanîda dabibrênê, diniya gorawew lewaneye paş (40- 50) salî dîke ştî tir peyda bibêt û ewey emroke leçaw ewey ke dwatir dê zor xoş û xoşewîstir debê.

Le ber ewe ew lawane muzîkî resenî kurdiyan têk nedawe muzîkî resen her mawe, belam ewan ştêkî tazew cîhanî peyrew deken.

• Aya kenale telefzîoniyekan çi rolêkiyan hebuwe lepênasandinî kultûru kelepûrî kurdî?

- Ew koraney lekenalekan debînim leser lawk û heyran û qetaru ela weîsî zor başn û ewey koreke degêrê komelêk kes ledewrî xoy kokirdotewe eme ştêkî başew detwanîn ziyatirîş giringî pê biden, belam êstaş ştêkî başe.

• Berêztan salanêke lederewey wilat dejîn henderan ç sûdêkî hunerî bo berêztan hebuwe?

- Paş tewawkirdinî amadeyîm lesalî 1955 çûm bo turkiya lekolêjî pzîşkî lezankoy enkera destm bexuwêndin kird, belam arezûm lênebû, dawî maweyek çûm bo viyenina û lewêş ew biwarem bo rexsa ke ziyatir geşe bew hezu arezuwem bidem lebiwarî muzîkî klasîk,ewane karî zorî têkirdm êstaş zor hez begoranî û muzîkî rojawayî dekem hem klasîk û hem modêrn, leber ewey ewane karîgerî zorî hebû çendîn lew mîlodî û awaze xoşaney rojawam kirdote kurdî û keseyrm kird hendê goranî rojawa heye zor xoşn û zorêkiyan bezorbey zimane ewrûpiyekan gûtirawn minîş helsam ewanem kird bekurdî û hendêkm bilawkirdotewew hendêkm lebernamedaye bilawiyan bikemewe.

S.Gabarî

k zor başn km bilawkirdotewew hend

 
chapkrdn   Share GERANEWE‌