ROJNAMEY XEBAT 2014-05-29
Newtî Kurdistan..Wek Kartêkî Guşar Le Kate Guncaweke Froşra


Xebat-Hoşmend Refîq
Hewalêkî çawerwankiraw bû,katê taner Yeldiz Wezîrî Uze û Serçawe Srûştiyekanî Turkiya,aşkiraykird ke yek milyon bermîl lew newtey Kurdistan ke le Benderî Ceyhan ko kirabuwewe rewaney bazare cîhaniyekan kirawe û heriyek le Wilatanî Elmaniyau Îtaliyaş newtekeyan kirîwe,çunke Herêmî Kurdistan herzû ewey raygeyandibû ke be pêyî destûr mafî ewey heye weberhênan le biwarî newt bikat û dwatir bînêrête Bazarekanî Cîhan,bo emeş hemû layek le Emerîkaw Wilatanî Herêmayetî û 'Iraqîş emeyan dezanî.
katêkî guncaw

Le kateke guncawekeda Herêmî Kurdistan pişt estûr be destûrî 'Iraq newtî berhemhênrawî Kurdistanî henardey bazarekan kird bo ewey xoy lew qeyrane darayiye rizgar bikat,ke çend mangêke bexda wek fşar bo çokpêdadan be herêm sepanduyetî,taweku mûçey manganey ziyatir le yek milyon karmendu xercî hikumetî pê dabîn bikat,le gel eweşda xelk bas lewedeken katekey guncaw niye,belam êsta katêke û derfetêke bo Kurd,debêt toley xoy bikatewe le Bexdaw çîtir rêge nedat çawereyî destî Bexda bêt,wek çon le pêşûda newt û xazî wek fşar be kardehêna û mawe mawe pişkî Herêmî Kurdistanî kemdekirdewe ya neydenard,înca le karebawe bîgire ta degate beşe bûdcey pêşmergew derman û budcey siyasî û hakîme…htd.

Şademarî Abûrî
Bêguman emro newt beyekêk le şademarekanî abûrî cîhan dadenrêt,cîhan rojane pêwîstî be 87 milyon bermîl newte.

Em dewletaney kendawîş behoy newtewe,le layekewe twanîwiyane dahatêkî baş bo xoyan peydabiken,le layekî tirîşewe le siyasetî cîhanîda şuwên û pêgeyekî giringiyan le siyasetî nawçekew cîhanîşda hebêt,mêjuwî wilatanî newtberhemhên piriyetî le serguzeştey pîlan û girft û şkistî siyasî,mêjuwî newt mêjuwiyekî pir le nhênyu şaraweiyew zorbey dosiyekanîşî benezanrawî dehêldrênewew le layen kompaniya zebelahekanewe perdeyan le ser lanadrêt,ewey belay ewanewe giringe derhênan û birdinî newte,ke lem çwarçêweyeşda hêlekanî gwastinewey newt,çarenusî zorêk le kêşew girftekan û le paşerojî wilatan û gelan diyarîdeken.

Gardiyan le raportêkîda amaje bewe dekat ke Newtî Kurdistan zêrî bê xel û xeşe,her em kwalêtiye berzeşî û waykirduwe nakokî nêwan Herêmî Kurdistan û Bexda ziyatir perebsênêt.

Gardiyan le gêranewey raportekeyda,bas le girdibûnewey çend endaziyarêk dekat ke bediyar amêre zebelahekanî helkişanî newtewen le girdolkeyekî germî nawçey teq teq,katêk ke begujm newt berew ser zewî dêt û derdekewê,co stayn berêweberî derhênaneke le xoşîda hawarî lê heldesêw delêt:Eme şempaniyay Kurdistane.

Têçuçekî Kem û Kwalêtî Baş
Berêweberî Giştî Kompaniyaî Golf Kîskonî Berîtanîw serperştiyarî kêlgey Newtî Şêxan not korêl ew kêlgeye yekêke le gewretirîn kêlge newtiyekanî Kurdistanu mezende dekirêt 5 ta 10 milyar bermîl newtî têdabêt,raygeyandibû ke dozînewey her bermîlêk newt le Kurdistan tenha 25 sentî têdeçêt,eweş xerciyekî zor keme berawrd be derhênanî newt le zorêk le wlatanî cîhanda,emeş handerêkî giringe ke kompaniya zebelahekanî newt bîr lewe dekenewe rû le Kurdistan biken,cige le gewreyî qebarey yedegî newt û seqamgîrî barudoxî Kurdistan.

Ew utî pêdeçêt ew samane şarawe zoru zebendey Herêm sal besal kompaniyaî ziyatir pelkêşî Kurdistan bikat,heremeşe kompaniya gewrekanî naçar kirduwe dest le kêlge newtiyekanî başûrî 'Iraq helgirnu rubikene Kurdistan û kêbirkêyîan bêt le ser ewey beşêk le girêbestekanî newt boxoyan bi piçrin.

Eme le katêkdaye ke çawtêbirînî kompaniyakanî biwarî newt bo samanî jêr zewî Herêm tenha be newtekeyewe ne westawe,belku iêsta kêbirkêyîane le ser ewey beşêkî gazî jêr zewî Herêmîş bo xoyan bi piçrin.

Yedege Zorekey Newt le Kurdistan
Beguwêrey ew rumalaney kirawin Herêmî Kurdistan xawenî 45 milyar bermîl newtew 5% koy yedegî Newtî Cîhanî le xogirtwe,hendêk pêyan û waye 90 milyar bermîle ke 10% koy 'Iraqîş xawenî 115 milyar bermîl yedege dekate 11% koy yedegî Newtî Cîhan.

Hendê 12% rumalkirdinî yedegî newt le cîhanda derîxstwe 60% î newtî xaw dekewête kemerî deriyay qezuîn û bakurî eferîqaw wilatanî kendaw,le 'Iraq û Herêmî Kurdistanîş ta 2011 yedegî newt be 115 milyar bermîl newt xemlênrawe.

Herçende be pêyî datakanî Wezaretî Newtî 'Iraq,yedegî newt le'Iraqda êsta geyştote 150 milyar bermîl newt« Ke dekate 11% koy yedegî newte le hemû cîhanda.

Sereray eweş yedegî newt le 'Iraqda bewrdî û tewawî run û aşkiraw zanraw niye,belam le salî 2009 buwe be 115 milyar bermîl.

Eme le katêkdaye ke be pêyî Govarî Îkonomîst yedegî newtî 'Iraq be 200 bo 220 milyar bermîl dexemlêndrêt.

Be pêyî ew govare le koy 2000 bîr ke lê drawin 1700 bîriyan newtî tiya dozrawetewe,le koy ew yedegey newtî 'Iraqîş, 45 milyar bermîl newt dekewête Kurdistanewe,ke hêndey yedegî Newtî Berîtaniyaiye le Deriyay Bakûr.

Be pêyî ew rumalaney kirawin ta êsta Herêmî Kurdistan 5% koy yedegî Newtî Cîhanî le xogirtwe û Wezaretî Samane Sruştiyekanî Hikumetî Herêmîş raygeyanduwe ke yedegî newt le Herêm Hewlêr û Slêmanî û Dihok 45 milyar bermîlew dabeşî 52 bilok bun,belam pêşbînî dekirêt yedegî Newtî Kurdistan lew jimareye ziyatir bêtu nzîk bêtewe le 60 milyar bermîl.

Le Pişt Perdey Siyaset Newt Heye
Bedrêjayî sed salî rabirdû,be dûr le hemû ew tirajîdiya û milmilanê û şeraney le ser şanoy Kurdistan û 'Iraq û Rojhelatî Nawerast rudeden,le jurêkî daxirawda destirojtuwekanî em diniyaiye ke zorbey here zoriyan rojawayîn û nuwênerayetî çend kompaniyaiyekî zebelae deken,plan bo darştinewey nexşey cugirafiyau dabeşkirdinewey rol û erk û hawkêşe siyasiyekan dekêşrêtu paşan be şêweyekî bernamerêjkiraw karî bo dekirêtu cê be cê dekirêt.

Yekêk lew xalaney ke le siyaset û stiratîcî Wilatanî Emerîkaw Ewrupada be çespaw û negor dadenrêt,roştinî berdewamî newte bo rojawa,rakêşanî hêlekanî newt û gazîş lew siyasetda iêcgar cêyî bayexew berjewendî ewanîş diyarîdekat ke boriyekan bekuwêda têperin,rwanînêk le drustkirdinî yekemîn hêlî têperînî boriye newtekanî 'Iraq baştirîn nimuneye:Nzîkey heşta sal lem ewber,duway ewey newt dozrayewe,herdû Kompaniyay Total û Birîtîş Ptirolyomda kêşşmekêşî eweyan bû ke çon û lekam rêgewe newt henardey derewe biken,Kompaniyay Total ke Kompaniyaiyekî Ferensî bû,pêdagirî le ser ewe dekird ke borî newtekanî henardekirdinî Newtî 'Iraq le rêgey Sûriya û Lubinanewe têperin,le berewey Sûriya û Lubinan le jêr Întîdabî Ferensada bûn,le beramberîşda Birîtîş Ptirolyom î Berîtanî dakokî lewe dekird boriye newtekan be rojhelatî Urdun û Felestînda têdeperin,ke le jêr Întîdabî Berîtaniyada bûn.

Serencam le ser ewe rêkkewtin ke boriyek newt bo Baniyas le Lubinan û boriyekîş bo heyfa le Felestîn rakêşin.

Ca eger xuwêndinewey bo hawkêşekanî êsta qeyranî nêwan Bexda û Hewlêr bikeyn ke nuwênerayetî milmilanêyî Êran û Emerîka le layek û dwatir be rûkeş Ewrupa û Emerîkaye,ke bêguman dwacar Herêmî Kurdistan serdekewêt be hoy ewey glopî sewzî le layen Emerîkawe le rêgey kompaniyakanî biwarî uze bo helkirawe,egîna çon Herêmî Kurdistan be bê ewey Emerîka okey dabîtê,newt henardey bazarî uzey cîhanî dekat.

germ

 
chapkrdn   Share GERANEWE‌