ROJNAMEY XEBAT 2014-06-09
Zorîney Siyasî 'Iraq Berew Dabeşkirdin Debat

Xebat Tehsîn Zrarî
Kurd pêkhateyekî serekî 'Iraqe,hikumete yek le duway yekekanî 'Iraq le seretay damezrandinî dewletewe taweku êsta le hewlî twanewe û lawazkirdinî pêge û sengî kurdabûne,bo em mebeste çend amarî cora cor be karhênrawn,belam neyantwanîwe amancekanî xoyan bedî bênin,lewey ke Kurd bixene jêr Deselatî Hikumetî Nawendî Bexda,le êstaşda heman ew saykolojiyete berokî deselatî Hikumetî Nawendî Bexday berinedawe,belojîkî rabirdû deyanewêt hukmî wilat biken,eme le katêkdaye ke Herêmî Kurdistan roj le duway roj le ser astî Herêmî û Nêwdewletî pêgekey berew be hêz bûn deçêt,boye be lojîkî rabirdû natwanrêt le 'Iraq mamele le gel Kurd biken ewey biyanewêt be arezuwî xoyan bîsepênin be ser Herêmî Kurdistan.


'Iraq le xiyabî Emrîkada
Duway kişanewey hêzekanî Emrîka le kotayî 2011 be pêyî rêkkewtinêkî hawbeş le nêwan 'Iraq û Emrîka,ke be rêkkewtinnamey(SOFA) nasrawe,kişanewey hêzekanî Emrîka karîgerî hebû le ser pirosey siyasî 'Iraq be şêweyek ke xiyabî Emrîka ziyatir buwe hoy lêktirazanî nêwan pêkhatekanî nêwxoy 'Iraq,boye le duway helbijardinekanî 30 î Nîsan ke yekem helbijardinî encumenî nuwêneran bû le 'Iraq encam bidrêt duway kişanewey hêzekanî Emrîka,lem barewe pirofîsorî yarîdeder Diktor Salih 'Umer 'Îsa mamosta le beşî zaniste siyasiyekanî Zankoy Selaheddîn delêt:Eger seyrî bikeyn debînin le ber çend hokarêk pirosey siyasî 'Iraq gorankarî be ser dadêt,le wane kişanewey Emrîka yan nemanî Emrîka le 'Iraq uway kirduwe ke layenekan be asanî netwanin pêkewe karbiken,bo ewey hikumetêkî tewafuqî nîştmanî drust bikirêt,zor le layenekan be taybetî Dewletî Yasa ke zorînî kursiyekanî perlemanî be desthênawe,le helbijardinekanî 30 î Nîsanî rabirdû,dawa dekat hikumetêk pêkbêt ke le ser binemay zorîney siyasî bêt newek le ser binemay tewafuqî nîştmanî bêt,nemanî Dewletî Emrîka le naw 'Iraq ziyatir yarmetîderî eweye ke eger layenêk biyewêt xoy bisepênêt be ser layenekanî tir,le ber ewe Lîstî Dewletî Yasa le duway Helbijardinekanî Nîsanî rabirdû ziyatir cext le ser hikumetî zorîney siyasî dekatewe.

Dere encamekanî helbijardin karîgerî le ser gorankariyekan heye
Le barey karîgeriyekanî encamî Helbijardinî Encumenî Nuwêneranî 'Iraq ke le 30 î Nîsanî rabirdû berêweçû,berêz pirofîsorî yarîdeder Diktor Salih 'Umer Mamostay Zanko delêt eger seyrî derencamî helbijardinekanî bikeyn beberawird le gel helbijardinî Azarî 2010 î Encumenî Nuwêneran le 'Iraq ewa boman derdekewêt ke em helbijardine ciyawaziyekî zorî le gel helbijardinî pêşûtir heye le ber ewey le Helbijardinî 2010 dû lîstî zor leyektir nzîk hebûn,Lîstî El'raqiye xawenî 91 kursî perlemanî û Lîstî Dewletî Yasa xawen 89 kursî perlemanî hebû,bem derencame debuwaye Serok Wezîran bidrêt be Lîstî El'Iraqiye,belam Şî'ekan razî nebûn,duway ewey le nêwan xoyanda Şî'ekan tuniyan yek bigirn û nehêln Suniniyekan postî Serok Wezîran werbigirn,eme buwe waqî'êk le nêw 'Iraqda,belam le êsta barudoxeke goranî be ser dahatuwe wate weku barudoxî 2010 niye,le berewey Dewletî Yasa berîjeyekî zor le pêşewey Lîstî Suninekane emeş barudoxeke asantir dekat bo ewey hikumetî dahatû pêk bênin,nawbiraw pêyî û waye Şî'ekan eger be şêweyekî rukeşîş bêt hendêk layenî tir nêw 'Iraq beşdarî pê biken le hikumetî dahatû,belam ewey giringe eweye ke aya Suninekan û Kurdekan razî debin leser ewey ke Malîkî bo carî sêyem postî Seork Wezîran werbigirêtewe,le ber ewey kêşey zor le ser ewe heye ke Malîkî nabê bikirêtewe Serok Wezîran le rwangey Suninekan û Kurdekanewe,renge eger haleteke bigate ew astey ke Suninekan û Kurdekan pêdagirî zor le ser ewe biken ke nabêt carêkî tir Nurî Malîkî bikirêtewe Serok Wezîran emeş dewestêtewe ser ewey aya Şî'ekan kesêkî tir le şuwênî Malîkî dadenên bo Serok Wezîran,emane hemuwî sînaryon egerî cê be cêkirdiniyan heye.

Jimarey kursiyekanî nawçe Kurdistaniyekanî derewey îdarey Herêm

Nawçekanî derewey îdarey Herêm ew nawçane degirêtewe ke hikumetekanî 'Iraq le rabirdû be çend qonaxêkî ciya daybirîun le Xakî Herêmî Kurdistan,emeş bote kêşey qulî mêjuwî le nêwan Kurd û Hikumete yek le duway yekekanî 'Iraq taweku êstaş berdewamî heye,leduway encamdanî helbijardinekan bo Encumenî Nuwêneranî 'Iraq le 30 î Nîsanî rabirdû Kurd twanî rêjeyekî zorî kursî ew nawçaney be dest bênêt,emeş xoy le xoy da ewey selmand ke em nawçane Kurdistanîn,lem barewe Diktor Salih 'Umer Mamostay Zanko pêyî waye serkewtinî em care Kurd le nawçekanî derewey îdarey Herêm baştirîn welam bû bo Hikumetî 'Iraq û‮ ‬ray giştî cîhanî,benimûne le Kerkûk Kurd le koy 12 î kursî Perlemanî Kurd twanî 8 kursî perlemanî bedest bênêt,le bermberda 'Erebekan teniya 2 kursiyan bedest hêna,eme boxoy selmênerî ew heqîqeteye ke Kurd duway dekat,ke ewîş cê be cê kirdinî maddey 140 î destûrî hemîşey 'Iraqe ke taybete be geranewey nawçekanî derewey îdarey Herêm bo ser Xakî Herêmî Kurdistan,nawbiraw le drêjey qisekanî da delêt:Layene 'Erebiyekan zor deyanzanî rîjey lew nawçane bew şêweye ke le helbijardinî 30 î Nîsan derkewt,boye ewan tirsekeyan eme buwe,ke ewan natwanin be dû kursî bilên eme şarêkî 'Erebiye,bo berêziyan pêyî uwaye em encame le dahatûda karîgerî debêt le ser em nawçane,emeş wa dekat le dahatûda 'Erebekan be şêweyekî çrtir kar biken bo ewey ew maddeye cê be cê nekirên ke taybete be nawçekanî derewey îdarey Herêm û eger 'Ereb biyanzanîba Kurd kemîneye û 'Ereb zorîneye ewa bêguman maddey 140 î destûriyan cê be cê dekird,belam ewan deyanzanî ke kemînen boye nayanewêt em maddeye cê be cê bikirêt,emeş dewestêewe ser ewey ke aya Kurd eger beşdarî kird çi postêk werdegirêt û çon kar bo geranewey em nawçane dekat,le layekî tirîşewe hikumetî dahatû le ser binemay dîmukirasî û tewafuqî nêwan layenekan debêt yan hikumetêkî zorîney tak layene debêt,çunke eger hikumetî zorîne bêt detwanin zor yasa le perleman tê perênin û kêşey bo Kurd dirust biken le Kerkûk û nawçekanî tir.

Giftugoy tak layene le gel Dewletî Yasa
bedrêjayî mêjû hikumete yek le duway yekekanî hemîşe girewiyan le ser ewe kirduwe ke çon drz bixene nêw layene siyasiyekanî Kurdistan bo ewey le berjewendî xoyan bekariyan bênin dijî berjewendî giştî Herêmî Kurdistan,le barey ew pirsiyarey ke eger hatû layenêkî siyasî Kurdistan be teniya çuwe nêw giftugo û danûstandinekan le gel Dewletî Yasada,Diktor Salih Mamostay Zankoy pêyî waye her layenêkî siyasî le Herêmî Kurdistan nabê tuşî ew heleye bêt ke yeteniya danûstandin le gel Hikumetî Nawendî bikat,çunke eme karîgerî xirapî debêt bo xudî layeneke û kêşey bo dirust debêt û qebarey ew layene berew lawaz bûn derwat û le beramber da ray giştî le Herêmî Kurdistanîş heluwêstî debêt,le ber ewe debêt serkirdayetî siyasî le Herêmî Kurdistan debêt zor agadarî em xale bêt,bo ewey le nêwexoda tuşî dabiran û lêktirazan nebîn,boye eger Kurd haletêkî yekgirtuwî hebêt hikumetî zorîney siyasî le 'Iraq zehmetir debêt.

Dû sînarîo le berdem Herêmî Kurdistan da heye
Be hoy cextkirdinewey Lîstî Dewletî Yasa le ser hikumetî zorîne ke zortirîn kursî perlemanî be desthênawe,eger hatû daxwaziyekan Kurd le berçaw negîraw bebê Herêmî Kurdistan hikumetî zorîne pêkhat le 'Iraq Kurd çî dekat?
Le barey welamî em pirsiyare pirofîsorî yarîdeder Diktor Salih 'Umer Mamostay Zaniste siyasiyekan delêt:Kurd dû sînarîoy le pêşe ke detwanêt peyrewiyan bikat,iyekêkiyan eweye ke Herêmî Kurdistan detwanêt reftarî tund beramber Kurd Hikumetî 'Iraqî be kar bênêt weku pirsî serbexoyî û ciyabûnewey Herêmî Kurdistan le 'Iraq,sînarîoy duwem ke Herêmî Kurdistan detwanêt le pêşî bigirêt sînarîoyekî zor me'qule ewîş dûbarekirdinewey ezmûnî salanî duway raperîne ke çon peywendî le gel Bexda dekird,bebê ewey Kurdistan bilêt min ciya debmewe le 'Iraq be şêweyekî otomatîkî û waqî'î le 'êraq ciyabuwiyewe,ke eme bo katî iêsta zor guncawe,dekirêt Hikumetî Herêmî Kurdistan zor giringî be pirogiramekanî froştinî newt bidat bo ewey bitwanêt bebê ewey pêwîstî be Bexda bêt pêdawîstiyekanî xoy dabîn bikat,ewkat Hikumetî 'Iraqî benaçarî xoy dawa le Herêmî Kurdistan dekat ke peywendî be Bexdawe bi katewe,ew kate barudoxî Herêmî Kurdistan debête dîfakto,nawbiraw pêyî uwaye sînarîoy duwem le êstada baştire bo Herêmî Kurdistan le ber ewey sînarîoy yekem le waneye bibête hoy ewey layenekanî tir cige le Şî'ekan dijayetî Herêmî Kurdistan biken û Suninekan hest be metirsî biken,belam be pêçewanewe sînarîoy duwem debête hoy Serbexoy Herêmî Kurdistan le ruwî aburiyewe,serbexoy aburîş hengawe berew serbexoy siyasî,emeş manay waye 'Iraq xoy berew dabeşbûn derwat be şêweyekî waqî'î be bê ewey Herêmî Kurdistan heluwêstî tund be karbênêt le beramber Bexda.

 
chapkrdn   Share GERANEWE‌