ROJNAMEY XEBAT 2010-05-26
Fazil Mîranî le dîdarî Ajansî Novostî Rûsya: Diruşmî ême weku Partî Demokratî Kurdistan hemîşe demokrasiyet bo Iraq û mafin

Diruşmî ême weku Partî Demokratî Kurdistan hemîşe demokrasiyet bo Iraq û mafî neteweyî bo gelî Kurd buwe, çunke birwaman bewe buwe be bê demokrasiyet hîç giriftêkî Iraq çareser nabêt

Ême hemîşe daway azadî gelan dekeyn û daway jiyanî pir le azadî dewlet û gelan dekeyn

Fakterî derekî be rêjey %50 karîgerî be ser duwakewtinî pêkhênanî Hikûmey Iraqewe heye û tenha Kurd xawenî biryarî siyasî herî serbexoye

Hîç katêk weku Kurd û weku Partî Demokratî Kurdistan helwêstî Yekêtî Sovyêt be le baweşgirtinî Barzanî Nemir û 500 le Pêşmergekanî le salî 1947 le yad nakeyn û eger parastinî ewan bo ew serkirdeye nebuwaye ewey le duway salî 1958 hatedî duway geranewey bo Iraq nedehatedî

Dûpat le ser wîstî xoman dekeynewe ke Serokî Komar Kurd bêt û fexametî Serok Celal Talebanî kandîdî êmeye bo Serokayetî Komar


Be boney girêdanî çwaremîn konferansî nêwneteweyî parte nîştîmanperwerekan le Rûsya, Ajansî Novostî Rûsya dîdarêkî rojnamewanî bo berêz Fazil Mîranî Sekretêrî Mektebî Siyasî le gel çend rojnamenûs û tuwêjerêkî siyasî rêkxist tiyay da Sekretêrî Mektebî Siyasî kurteyekî mêjuwî derbarey partî pêşkeş kird û tîşkî xiste ser barudoxî Iraq û Herêmî Kurdistan û duwatir welamî pirsiyarî amadebûwanî dayewe.

Kurteyekî mêjuwî derbarey partî

Le berayî dîdareke da Sekretêrî Mektebî Siyasî xoşhalî xoy bo ew dîdare nîşanda û kurteyekî mêjuwî derbarey Partî Demokratî Kurdistan û şêwazî karî hizbî û siyasî tiyada pêşkeş kird û gutî: Partî Demokratî Kurdistan le salî 1946 be Serokayetî Barzanî Nemir damezra, hizbî ême le wetey damezrandiniyewe piştî be demokrasiyet û merkeziyetî Demokratî bestuwe û çendîn hengaw û qonaxî xebatî neteweyî birîwe be her dû corî çekdarî û siyasiyewe.

Ew hizbe le ser astî Iraq û Kurdistan çendîn destkewtî nîştîmanî û neteweyî be desthênawe û diruşmî ême hemîşe demokrasiyet bo Iraq û mafî neteweyî bo gelî Kurd buwe. Çunke ême birwaman bewe buwe bebê demokrasiyet hîç giriftêkî Iraq çareser nabêt û ezmûnî siyasîş ewey selmand, bo yekemîn carîş le salî 1970 ême mafî otonomî xoman çespand û Hikûmetî ewsay Iraq be îmzakirdinî rêkkewtinî 11 î adarî 1970 pabend bû belam be hoy demokrasî nebûnî hikûmet le adarî 1974 carêkî dîke şoriş dagîrsayewe û ew rêkkewtine rûxênra.

Rolêkî giring

Mîranî dûpatî kirdewe partî rolêkî giringî le çespandinî prensîpekanî demokrasiyet û Yekêtî Nîştîmanî û hênanedî demokrasiyet bo hemû pêkhatekanî Iraq hebû be Ereb û Kurd û Turkman û Aşûrî û Kildan û Ermen, be musilman û mesîhî û êzdî û sabiyewe.

Her weha gutî: Peywendî ême le gel pêkhatekanî prosey siyasî Iraq başe, le rêzî opozîsyonî Iraqî be yekewe karman kird û be şêweyekî cîddî karman bo gorînî rejîmî pêşuwî Iraq kird.

Proseyekî serkewtuwî siyasî

Dûwatir Mîranî hate ser basî prosey siyasî Herêmî Kurdistan û nîşanîda le salî 1992 ewe proseyekî demokrasî le Kurdistanî Iraq da heye û perlemanêk û hikûmet û deselatêkî nawxoyî heyew gutî: Berêz Mesûd Barzanî Serokî hizbman, Serokî Partî Demokratî Kurdistane yekemîn car be şêweyekî rastewxo weku Serokî Herêm helbijêrdrayewe.

Bêguman hîç şitêkî nimûneyî le cîhanda niye û ême îdî'ay nimûneyî bûn nakeyn ne le ser astî Iraq û ne le ser astî Herêmî Kurdistanîş belam gelî ême zû heway azadî helmejî û destî be demokrasiyet kird le rêgey helbijardin boye eger lêre û lewêş gileyî hebin gelî ême hîç katêk le demokrasiyet peşîman nabêtewe.

Her weha pêşkewtinêkî berçaw le ruwî awedankariyewe le Kurdistan da debînrêt le ruwî peywendî derekîş Kurdistan geşey senduwe be pêyî destûr, Herêmî Kurdistan emro xawen 2 firokxaney nêwdewletî û 5 zankoy hikûmî û 5 zankoy ehliye 2 akademiyay serbazîşî tiyadaye ke nawiyan pêşkeş be Wezaretî Bergirî Iraq pêşkêş kirawe bo amadekirdinî efserî xizmetkarî welat be pêyî destûr ewe cîge le hebûnî ziyatir le 20 nuwênerayetî û konsolgerî dewletanî Erebî û biyanî û nuwênerayetî Netewe Yekgirtuwekan û Yekêtî Ewrûpa û hebûnî deyehan kompanyay weberhênan be taybetî duway derçûnî yasayekî hawçerxî weberhênan ke rêge be mulkayetî zewî dedat bo kompanyay weberhêner eweş le rojhelatî nawerast da niye.

Barudoxî Iraq û ajanday biyanî

Mîranî danî be hebûnî giriftî le Iraq û hebûnî ajanday derekî na be taybetî le ruwî tedexulî îqlîmî bo parastinî berjewendî ajanday ew welatane, her weha dûpatîkirdewe serkirdayetî Kurdistan û Serok Talebanî û Serok Barzanî be cîddî kar bo serxistinî prosey siyasî Iraq û haw xebatî layene nîştîmanperwerekanî Iraq deken û gutî: Ême hîç kesêk le prosey siyasî la nadeyn tenha ewane nebin ke deyanewê ême lew proseye labiden, Iraq emro bo yekemîn car xawenî destûrêke keptir le % 80 Iraqiyan dengiyan le serî dawe, ew destûre hekemî êmeye û peywendî gel û deselatî beyekewe rûnkirdotewe.

Weku Iraqî hîwa xwazîn be ser hemû girift û arîşekanman serbikewîn Herêmî Kurdistanîş fakterî yarmetîdere bo ew giriftane. Hîwadarîşîn welatanî dost le palpiştî Iraq dirêxî neken bo çespandinî asayîş ke be bê ew seqamgîrî nayete dî.

Duwayîn helbijardin

Le basî duwayîn prosey helbijardin da Mîranî dûpatî kirdewe çendîn lîst û qeware beşdariyan le proseke kird û wêray hemû tanekan proseke be bê girift berêweçû amajey beweşda serkewtû stayşî proseke dekat û sernekewtûş taney lê dedat û gutî: Encamî helbijardin bo hemû gelî Iraq giringe nek bo lîstêkî diyarîkiraw yan bo hizbêkî diyarîkiraw, le duwayîn kobûnewey komîtey nawendî partîş dawaman le lîstekan kird tanekanî xoyan bikişêninewe û be pişt bestin be helwêstî nîştîmanîman kar bo pirkirdinewey boşayî îdarî û siyasî û pêkhênanî hikûmet biken, hendê le lîstekan ew dawayey êmeyan becêhêna lewaneş hawpeymanî Kurdistan, ta êstaş guftugo bo helbijardinî Serokî Komar û Serokî Perleman berdewamin. Iraq welatêkî fire netewe û ayîn û tayfew întîmay siyasiye emeş sîmayeke mayey şanazî hemû Iraqe bo pêkewejiyan, û pena bexwa be wîstêkî nîştîmanîşewe demanewê be ser hemû arîşekaniman da serbikewîn bo pêkhênanî hikûmet eger ewanî dîke waziyan le destêwerdan le karubarî ême da kird.

Ême hemîşe daway azadî gelan dekeyn û daway jiyanî pir le azadî dewlet û gelan dekeyn.

Waqî'iyet le baskirdinî barudox

Mîranî le welamî pirsiyarêk da derbarey kem û kuriyekanî prosey siyasî Iraq nîşanî da waqî'iyet û dûrbûn le mucamele baştirîn nasnamey kesanêkî xawen pirsî neteweyî û nîştîmanîn çunke qisekirdin be dûrbûn le waqî şêwazêkî heleye leşîkirdinewey barudoxî siyasî û gutî: 4 lîst le duwayîn helbijardinî Iraqda serkewtin ke lîstî (El Iraqiye be 91 kursî Îtîlafî Dewletî Qanun be 89 kursî û Îtîlafî Nîştîmanî be 70 kursî û hawpeymanî Kurdistan be 60 kursî) milmilanê û kêbirkê bo Serokayetî Wezîran heye le nêwan 3 kursîda (El Iraqiye û Dewletî Yasa û Îtîlafî Nîştîmanî) hemû lîstekanîş bo yek hizb nîn belku lîstêkî çend hizbî û çend kesayetîn boye çend pêkhênanî hikûmet duwa bikewê barudoxî Iraq be giştî karigerî nêgetîvî debêt be Kurdistanîşewe çunke seqamgîrî Iraq seqamgîrî êmeşe.

Bo nimûne eger Hikûmet nebêt % 17 î budcey Kurdistan le Bexdawe nayete Kurdistan, destey Serokayetî û destey cêbecêkirdinî hikûmî heye le Bexda belam dezgayekî teşrî'î niye bo çawdêrîkirdinî karî ew dezgayane boye ême be pêwîstî dezanîn pele bikirêt legirêdanî danîştinî yekemî Perleman û çespandinî lîste birawekan û be taybetî duway ewey hejmarkirdinewey dengekanî Bexda hîç ciyawaziyekiyan nîşan neda le encamî helbijardin.

Lewaneye prosey pêkhênanî hikûmet katêkî ziyatir bixayenêt belam pêwîste çwarçêweyekî yasayî û şer'î bo karî Hikûmetî (Tesrîf ala'mal) bidozrêtewe.

Le layenî yasayiyewe dekirê desteyekî teşrî'î hebêt biryarî wa bidat hêzî yasaşay hebêt belam boy niye yasa derbikat wewe urfe û yasa niye belam urfîş serçaweyekî serekî yasaye, bo nimûne Brîtanyay mezin ta êsta be yasaw urf berêwe deçêt nek destûr.

Belê Herêmî Kurdistan weku beşêkî karîgerî Iraq karîgerî nêgetîvî beserda debêt. Deştwanim bilêm fakterî derekîş berêjey %50 karîgerî beser duwakewtinî pêkhênanî hikûmey Iraqewe heye.

Peywendî nêwan Kurdistan û Rûsya

Le baskirdinî peywendî nêwan Kurd û Rûsya Mîranî dûpatîkirdewe le qonaxe ciya ciyakan da le ser astî cemawerî û siyasî û hizbî da hemîşe baş buwe çi le qonaxî Yekêtî Sovyêtî pêşû le ruwî hizbîşewe peywendî pitew le nêwan partî û hizbî şu'î Sovyêtî hebû, ême hîç katêk weku Kurd û weku Partî Demokratî Kurdistan hîç katêk helwêstî Yekêtî Sovyêt be le baweşgirtinî Barzanî nemir û 500 le Pêşmergekanî le salî 1947 le yad nakeyn katêk penayan bo ewê bird û eger parastinî ewan bo ew serkirdeye nebuwaye ewey le duway salî 1958 hatedî duway geranewey bo Iraq nedehatedî. Êstaş ewperî supasguzarîman bo Yekêtî Sovyêtî duwênê û Rûsyay emro heye bo dabînkirdinî zemaley xwêndin bo qutabiyanman, we debînîn jimareyekî zorî wezîr û berpirsanî hikûmî û hizbî derçuwî zankokanî em wilaten.

Her weha peywendî xwênîş le nêwan Kurd û Rûsya da heye be taybetî be manewey ew Pêşmerganey le gel Barzanî nemir da bûn jinî Sovyêtiyan hênaw mindalîşiyan lêyan bû. Êstaş hezareha gencman hen helgirî herdû nasnamew çînî Kurdî û Rûsîn, kak Xoşewî nuwênerî ême xwazbênî xatû Lîliyanay kird û êstaş kurêkiyan heye ke hem Kurde û hem Rûsîşe, ew welateş palpiştî bizavî rizgarîxwazî gelanî kirduwe ke Kurdîş lêyî bê beş nebû emroş Konsolgerî Giştî Rûsya le Kurdistan da heye û emroş şandî hizbî êmew çendîn hizbî Rûsyaş lêreyin be mebestî zîndûkirdinewey ew peywendiyane hatuwîn be birwabûn bewey peywendî nêwan hizbekan kilîlî peywendî hikûmî û Perlemaniye kompaniya weberhênerekanîş parêzerî em peywendiyen.

Barudoxî Iraq lay ême giringtire

Mîranî dûpatî kirdewe barudoxî Iraq le lay Kurd zor lewe giringtire ke filane kes yan ewey dîke bibête Serok Wezîran, le welamî pirsiyarêkîş da derbarey ewey Kurd palpiştî kê dekat Mîranî nîşanî da Ellawî û Malîkî û Ce'ferî û Ebdulmehdî hemuwiyan dostî Kurdin û qise le ser kesayetî ewan niye belku programî ewan bo xizmetkirdinî Iraq û Herêmî Kurdistan giringtire.

Her weha gutî: Ême le berjewendî neteweyî û nîştîmanî xomanewe nêzîktirîn nek filan kesayetî yan ewey dîke, ême 2 îstîhqaqman le Iraq da heye yekemiyan neteweyî û nîştîmanî bew pêyey ême netewey duwemîn le Iraqda wata pêwîste postêkî siyadî bo Kurd bêt le gel Wezaretêkî siyadî, egerçî êstaş Iraq le ser 3 tewerdaye Kurd û Sunne û Şî'e belam Şî'e û Sunne herdûkiyan Erebin boye dakokî le ser postî siyadî dekeyn ta nebîne pile dû le Iraq da êstaş 5 Wezaretî siyadî û postî parêzgarî bankî merkezî Iraq heye û mafî netewey duweme xawenî yekêk bêt lew postane, ême le serdemî Seddamîş da be şêweyek ew mafeman hebû. Duwemîşiyan îstîhqaqî helbijardine weku her lîstêkî dîkey Iraqî be jimarey kursiyekanî êmewe peywe.

Şitêkî asayiye daway mafî neteweyî xoman bikeyn belam le ruwî mafî duway helbijardin nakirê daway mafî hawşêwey xawen 90 kursî bikeyn.

Peywendî nêwan Kurdî Iraq û Kurdî Rûsya

Mîranî dûpatîkirdewe gelî Kurd yek parçeye û xawenî yek ziman û kultûre û peywendî le nêwan Kurdî Iraq û Kurdî Rûsya û Kurdî Komarekanî Yekêtî Sovyêtî pêşû heye û peywestî neteweyî demanbestêtewe. Her weha gutî: Bimanewê yan na ême yek netewe û gelîn ziman û kultûr û mêjûman yeke, be hukmî cografyayî siyasî û hukmî sîstemekanî dîke gelî ême le nêwan dewletan da dabeşkira be pêyî ew rêkkewtin û sazîşaney le ser hîsabî gelî Kurd kiran, eger ewey duwênê be îstî'mar le qelem dedra Kurdistaniyan dabeş kird, le wilatî şîu'etîş da nawçe Kurdnişînekan le parêzga û Wîlayetekan dabeşkiran weku ewe wabêt rast û çep le dijî gelî Kurd da rêkkewtibin eweş barudoxî êmeye le rojhilatî nawerast wata ew hikûmetaney be demokrasî û waney be diwakewtû çeprew le qelem dedran be heman şêwaz mameleyan le gel Kurd da dekird, ewe qederî ême buwe ke hîç serî bo dananuwênîn.

Duway rûxanî nazîzm giyanî neteweyî bûjayewe û ew kate hizbî ême weku hizbêkî neteweyî û demokrasî, emroş Kurd le peywendî neteweyî û cîhanî têdegat boye ewey duwênê ruwîda emro qebûlî nakat û Kurd Kurdîş gelêke natwanê reçelekî xoy le yad bikat boye le Afxanistan û Ozbakistan û Qazaxistan û Îran û Sûriya û Lubnan û Ermenistan û Gurcistanîş be zimanî xoy qise dekat û le yadî nakat û parêzgarî lê dekat. Belam ême zor baş le mameley aştiyane le gel komelgakanî xoman têdegeyn, le zorbey ew welatane çendîn Kurdî dahêner hebûn be taybetî le Rûsya ke çendîn Generalî Kurd naznawî palewanî nîştîmaniyan pêdra le serdemî şerî cîhanî duwem, êmeş bewe dilxoş debîn çunke ewe debête sermayey neteweyî bo êmew sermayey nîştîmanî bo welatekey. Her duwênê bû le Gurcistan û wîstiyan firokeyek birfênin Kurdêk firokeke û sernişînekanî rizgarkird û bû be palewan ke wate ême le ser ewe rahatuwîn bibîn be hawwilatî baş tenanet eger welatekanman mameley başîşiyan le gel da nekirdîn.

Helwêstî partî le kişanewey Emerîka le Iraq

Sekretêrî Mektebî Siyasî dûpatî kirdewe le ser astî nîştîmanî da partî le gel betalbûnî welate le her serbazêkî biyanî belam pêwîste be şêweyekî waqî'î bîr lew meseleye bikirêtewe û gutî: Duway şerî duwemî cîhan supay Emerîka le Elmanya û dewletanî dîke mayewe ta pêkhênanî supa, be dawe hêzî çekdarî Iraq ta êsta natwanin parêzgarî le sînûr bikat Emerîka supay konî helweşandewe û ewey bunyat nenayewe ke ême demanwîst û ciyawazî le boçûn le nêwan hizbe siyasiyekanî Iraq da heye û dengî peywest be dewletanî îqlîmî le dîdî Iraqiye resenekan ciyawaze boye lew ruwewe hizbî ême sed der sed Iraqiye.

Be bê hebûnî hêzêkî parêzgar le Asayîşî nawxoyî û derekî Iraq carê esteme be kişanewey Emerîka le Iraq qebûlbikirê, nîştîmanperwerî be derçûnî Emerîkayiyekan tewaw nabêt û be derneçûnî ewanîş kêmasî tiya nakewêt.

Rolî Kurd duway helbijardinî Perleman

Fazil Mîranî dûpatîkirdewe kembûnî jimarey kursiyekanî Kurd le encamî yasay helbijardin bû ke le dijî Kurd danraw her yek le Şî'e û Sunine dengiyan boy da û gutî: Le dengî hemû Iraqiyan Kurd ziyatir le dû milyon û nîw dengî hêna û 60 kursî le Perlemanda berkewt, her dû lîstî Ellawî û Malîkî be nêzîkey 150 hezar deng le pêşî Kurd bûn ke çî ewan yekiyan 91 kursî û ewey dîkeş 89 kursî bedesthêna, wek agadarîşin le Brîtanya Partî Demokratî lîberal le gel partî parêzgaran be mercî çawxişandinewe be yasay helbijardin rêkkewt, êmeş daway gorînî yasay helbijardin le hawpeymananman dekeyn.


 
chapkrdn   Share GERANEWE‌